Мукъаддес Китап: 1 Падишалар
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-01-27T08:01:44.363624+00:00

Мукъаддес Китап

Мукъаддес Китап

1. Тарихий Китаплар
2. Алланынъ Адлары
3. Сёзлюк
4. Узунлыкъ Ольчюлери
5. Сепильген Шейлернинъ Ольчюлери
6. Шингенлик Ольчюлери
7. Агъырлыкъ Ольчюлери
8. Эски Васиет Деври Хронологиясы
9. Ибраим Ве Агъа-къардашларынынъ Эвлятлары

10. Теврат Ве Зебур Китапларында Олгъан Иса Месих Акъкъында Базы Пейгъамберликлер Ве Оларнынъ Беджерилюви

11. Хариталар

Мукъаддес Китап акъкъында

«Мукаддес Китап» деген ад текликте къулланылса да, аслында, бу, китаплар джыйынтыгъыдыр. Бу китапларнынъ джыйынтыгъы – Алланынъ Сёзюдир (къ. юн. библиа сёзю «китаплар» манасыны анълата; шу сёзнен Мукъаддес Китапнынъ ады бутюн дюнья тиллеринде пейда олды). Бу китапны адет-узьре эки къысымгъа болелер: Эски Васиет (Иса пейгъамбер догъмаздан эвель язылгъан китаплар) ве Янъы Васиет (Иса пейгъамбернинъ яшайышынен багълы олгъан заман акъкъында ве Онынъ олюми ве тирилювинден сонъраки девир акъкъында язылгъан китап ве мектюплер).

Мукъаддес Китап башкъа тюрлю де болюне, бу неширде биз тамам шу усулны къулланамыз. Мукъаддес Китапнынъ биринджи джыйынтыгъы Теврат эди. Шу адны Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабы ташыйлар. Оларнынъ башкъа ады Мусанынъ Беш Китабы я да Мусанынъ Къануны. Булардан сонъ Тарихий китаплар келе, мында Ханаан топрагъына кирген сонъ, Исраиль девлетининъ ильк тарихий вакъиалары тасвир этиле, девлетнинъ мейдангъа келюви ве Исраильнинъ биринджи падишалары акъкъында, озь топрагъындан сюргюн этильген халкънынъ фаджиасы ве сонъраки къайтувы акъкъында айтыла. Бундан сонъ кельген Зебур ве икмет китаплары адлы джыйынтыкъта еудий халкъынынъ шахсий ве ичтимаий литургиясы, эм де земаневий ве осеяткъан несильни огретюв ичюн муим олгъан насиатлар ер ала. Бундан сонъ Пейгъамберлернинъ китаплары келе, оларны бизге Исраиль ве Ехуда девлетлерининъ пйгъамберлери къалдыргъандыр. Бу пейгъамберлер халкъкъа Алланынъ Сёзюни кетире, халкъны арткъа, озь Яратыжысына къайтара ве агъыр мусибетлер вакътында джесарет бере эдилер. Шуны къайд этмек керек ки, юкъарыда айтылгъан китапларнынъ чокусы хронологик тертипте дегиль, адет-узьре мевзулар шекильде ерлештирильгендир. Китаплардаки вакъиалар ве пейгъамберлернинъ хызмети акъкъында тафсилятлыджа хронологик малюмат алмакъ ичюн, Сизлерни хронологик джедвеллерге мураджаат этмеге риджа этемиз, оларны неширимизнинъ сонъунда тапа билесиз. Юкъарыда айтылгъан джыйынтыкълар умумий оларакъ 39 китапны къаплап ала, олар миляттан эвель бир бучукъ бинъ йыл девамында еудий ве арамий тиллеринде чешит муэллифлер тарафындан язылгъандыр. Оларнынъ эсас вазифеси – Алла ве еудий халкъынынъ арасындаки мунасебетлер, сонъра да бутюн инсаниетнен мунасебетлер акъкъында айтып бермектир.

Сонъра кельген 27 китап, эксериетинен къадимий юнанджа язылып, ичине энъ эвеля Инджиль джыйынтыгъыны алалар. Инджильге кирген китаплардан дёрт китап Иса Пейгъамбернинъ аяты, талиматы, олюми ве тирилюви акъкъында икяе этелер. Биринджи бакъышта бу дёрт китап айны вакъиалар акъкъында язылгъан, ве оларнынъ бир чокъ ерлери текрарлана, деген фикир догъмакъ мумкюн. Бир тарафтан бу догърудыр, лякин дёрт айры-айры икяе башкъа-башкъа муэллифлер тарафындан язылып, тек бир дане аятнынъ шаатлары олып келелер ве шунынънен бирликте, олып кечкен вакъиаларнынъ энъ толу тасвирини алмагъа ярдым этелер. Шу дёрт китапнен (бирисининъ догърудан-догъру девамы олгъан) Эльчилернинъ фаалиети китабы сыкъы багълыдыр. Мында Исанынъ кокке котерильгенинден сонъ, месихчилер джемиетининъ биринджи йыллары акъкъында ве Онынъ шегиртлери Рим империясынынъ сакинлери арасында Къуванчлы Хаберни даркъатып башлагъанлары акъкъында айтыла. Къалгъан китаплар Эльчилернинъ язылары адында топланып, озюнинъ ичине Иса Пейгъамбернинъ шегиртлери иманлылар джемиетине ве айры адамларгъа иманларыны пекитмек ве догъру ёлгъа къоймакъ ниетинен, агъыр сынавлардан кечмеге ярдым этмек ичюн язгъан мектюплерни топлай. Джыйынтыкъны Юханнынъ Сырларнынъ ачылувы китабы екюнлей; мында символик бир тиль ярдымынен Алланынъ Онъа къаршы тургъан кучьлерге къаршы гъалебеси тасвирлене.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесининъ тарихы

Шимдики заманда, 2016 сенесине къадар, Мукъаддес Китап дюньянынъ бир чокъ тиллерине терджиме этильди. Толусынен беш юз тильден чокъ тиллерге терджимеси бар (шимди дюньяда аман-аман еди бинъ тиль бар деп эсаплана), Китапнынъ базы къысымлары исе эки бинъ тильден зияде тиллерге терджиме этильди.

Бизге белли олгъан къырымтатар тилинде биринджи терджимелер XIV-юнджи асыргъа аиттир. Энъ белли къадимий ядикярлыкъта Кодекс Куманикусте къыпчакъ-къуман-половец тилине биринджи кере терджиме этильген Алланынъ Он Эмирини, Сулейманнынъ Икметли сёзлер китабындан парчаларны, Инджильден алынгъан парчаларны, «Бизим Бабамыз» дувасыны ве Зебурдан алынгъан бир сыра йырларны тапмакъ мумкюн. XVIII-инджи асырнынъ ортасына Марк, Юхан, Матта, Луканен берильген Инджиль аиттир (Къаракъоба метинлери). Бу метинлер шимдики вакъыткъадже толу шекильде келип етмедилер, лякин оларнынъ базы парчалары сакъланып къалгъан. XX-нджи асырнынъ 70-инджи сенелеринде Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесини «Мукъаддес Китапны терджиме институты» башлады. О заман Юнус пейгъамбернинъ китабы терджиме этильди (1978 с.), сонъра Маттанен берильген Инджиль терджиме этилип, нешир этильди (1985 с.). Иш 1990-ынджы сенелери девам эттирильди; о заман 1996 сенеси Озьбекистанда «Эйи Хабер» китабы нешир этильди, онынъ ичине Юхан, Луканен берильген Инджиль, Эльчилернинъ фаалиети ве Якъупнынъ мектюби кирди. Сонъра иш XXI-инджи асырда Къырымда девам этти; бир-бири артындан «Иса Месих акъкъында риваетлер» (2002 с.), «Алланынъ пейгъамберлери» (2005 с.), «Маттанен берильген Инджиль» (2006 с.), «Сулейманнынъ икмети» (Икметли сёзлер ве Джемаат башы, 2008 с.), «Инджиль» (Матта, Марк, Лука, Юхан ве Эльчилернинъ фаалиети, 2008 с.), «Теврат» (Башланув, Чыкъыш, Къануннынъ текрары, 2009 с.) ве «Зебур» (2011 с.) китаплары басылды.

2002-нджи сенесинден башлап 2015-инджи сенесине къадар бу терджименинъ устюнде «Мукъаддес Китапны терджиме институты»нынъ хадимлер группасы «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятынынъ мутехассысларынен берабер иш бирлик яптылар. Терджиманлар группасынынъ огюнде тургъан эсас макъсат – къадимий еудий, арамий ве юнан тиллеринде язылгъан асыл метиннинъ манасыны догъру акс этмек эди.

Бу терджиме япылгъанда, эсас менба оларакъ шимдики заманда энъ нуфузлы деп эсаплангъан метинлернинъ нешири ве тенкъидий аппарат къулланылгъандыр. Къадимий еудий тили ичюн – бу Biblia Hebraica Stuttgartensia, 5-инджи нешир; мында Ленинград Кодекси шеклиндеки Масора метини такъдим этильгендир, бу метин къарарнен м. с. 1000-инджи йылы битирилип, сонъра бир чокъ даа да къадимий олгъан метинлернен тенъештирильди ве догъуртылды. Къадимий юнанджа язылгъан метинлер ичюн исе бойле менба оларакъ Greek New Testament (UBS, 4-юнджи нешир) къулланылды, бу метин толусынен Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 27-нджи неширинен айныдыр. Бу метин бир чокъ къадимий эльязмаларгъа эсасланып тизильди, оларнынъ арасында IV-V асырларгъа аит Синай, Александрия ве Ватикан Кодекслеринден япылды. Бу кодекслерге еудий китапларынынъ (Эски Васиетнинъ) терджимелери де кирди; бу терджимелерге Септуагинта деген ад берильди.

Юкъарыда къайд этильген менбалардан гъайры, терджиманлар озь ишинде эллеринде олгъан Мукъаддес Китапларнынъ башкъа тиллерге япылгъан терджимелеринен иш туттылар, бу терджимелер арасында рус, украин, озьбек, тюрк ве башкъа тиллерге япылгъан терджимелер. Бойле ишнинъ макъсады – метинни даа да яхшы анъламакъ ве терджимелернинъ башкъа вариантларынен таныш олмакъ эди. Бизим базы окъуйыджыларымыз 1876 сенесининъ Синодаль терджимеси деп адландырылгъан ве кениш даркъалгъан Мукъаддес Китапнынъ рус тилине япылгъан терджимесинен таныш олмакъ мумкюнлер. Бизлер терджимелеримизде бу терджимеге мураджаат эткен олсакъ да, оны темель оларакъ къулланмадыкъ. Озюнинъ къыйметине бакъмадан, бу терджиме 150 йыл эвельси япылды; о заманларда терджименинъ башкъа принциплери ишлетиле эди, ве о заманларда базы къадимий менбалар эльде ёкъ эди. Бизим терджимемизде дикъкъат айры бир терджимеге дегиль де, энъ эвеля къадимий менбаларгъа берильди. Лякин сизни ишандырмакъ истеймиз ки, бизим терджимемиз ве Синодаль терджимеси арасында мана джеэттен фаркълар олса биле, бу фаркълар минималь олып, метиннинъ умумий менимсевине тесир этмей.

Метиннинъ мана ве шекли бир къач этаптан ибарет олгъан эр тарафлама тешкерювлерден кечти. Асыл мананынъ догърулыгъындан гъайры, группа бу мананы земаневий, окъуйыджыларгъа анълайышлы олгъан, яхшы эдебий тильде акс эттирмеге гъайрет этти. Биринджи басамакъта, тафсилятлы азырлыкъ ишлери этильген сонъ, къырымтатар тилине терджиме япылды. Сонъ теологик муаррирнинъ тарафындан терджеме къадимий эльязмаларнен тенъештирильди. Экинджи басамакъта Къырымнынъ чешит ерлеринде яшагъан къырымтатарлар да, къадын ве эркеклер, эсли башлы ве яшлар, бильгили ве къырымтатар тилинде агъзавий шекильде субетлешкенлер, терджимени тешкермеге ярдым эте эдилер. Учюнджи басамакъта терджименен филолигик муаррир чалышты. Эр бир басамакъта терджимеге янъы тюзетмелер къошулды. Ишнинъ нетиджесинде терджименинъ эр бир къысмы эльязмаларнен чокъ йыл чалышкъан ве зенгин терджиманлыкъ теджрибеси олгъан консультант тарафындан козетильди.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимеси он учь йылгъа къадар девам этти.

Ярдымджы материаллар

Бу терджиме ярдымджы материалларнен берабер бериле. Бу материаллар Мукъаддес Китапнынъ асыл метинининъ бир къысмы дегиллер, амма окъуйыджылар даа да яхшы анъласын деп, къошулгъанлар.

Эр бир китаптан эвель кучюк сёз башы кирсетиле, мында тарихий контекст акъкъында, эсас мевзулар акъкъында малюмат, ве сыкъ-сыкъ китапнынъ къыскъа планы бериле. Айры китаплар манаджа къысымларгъа болюнген ве бу къысымларнынъ серлевасы къайд этильгендир, бу серлевалар икяенинъ мевзусы акъкъында къыскъа хабер берелер. Йылдызчыкънен (*) къайд этильген базы сёзлер, фразалар ве аетлерге саифенинъ сонъунда сноскалар бериле; мында анълашылмагъан адлар, сёзлер, медений хусусиетлернинъ манасы анълатыла, я да аетнинъ башкъа манасы бериле. Китапнынъ сонъунда къыскъа сёзлюк бериле; мында базы муим терминлер, анъламлар, базы ад ве джогърафия адлары да анълатыла. Сёзлюктен гъайры, тасвирий менба оларакъ, Ибраим атанынъ несиллер джедвели де бардыр. Къадимий ольчюлерни тасавур этмек ве оларны шимдики ольчюлернен тенъештирмек ичюн, биз ольчюлер джедвелини де кетиремиз. Бундан да гъайры, тасвирий васта оларакъ къадимий дюньянынъ хронология джедвели ве къадимий дюньянынъ хариталары теклиф этиле. Бунъа къошма оларакъ, башкъа материаллар да бардыр. Бу материаллар Сизлерге окъугъан шейлеринъизни даа да яхшы анъламагъа ярдым этер деген умюттемиз.

Нетидже

Мукъаддес Китап – инсаниетнинъ тарихында буюктен-буюк китаптыр, медениет ве иджат этюв сааларынынъ чокъусына тесир эткен дюнья эдебиятынынъ классикасыдыр. Лякин о, энъ эвеля, Алланынъ ве инсаниетнинъ арасында олгъан мунасебетлер тарихыдыр, Онынъ Озю акъкъында вахийи ве Онынъ истегени акъкъындадыр. Биз умют этемиз ки, бу терджиме къырымтатар халкъына бу хазинени ана тилинде ачаджакъ ве инсанларгъа Алланынъ къанунларына коре яшамагъа ярдым этеджектир.

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятлары терджиманларгъа ве муаррирлерге, бу неширни басып чыкъармагъа ярдым эткенлернинъ эписине озь буюк миннетдарлыгъыны бильдирелер.

Урьмет иле,

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер»нинъ ишдешлери

Къыскъарувлар

ас. | асыр
б. | баб, я да баблар
бакъ. | бакъынъыз
къ. арам. | къадимий арамий тилинде
къ. еуд. | къадимий еудий тилинде
къ. юн. | къадимий юнан тилинде
къыяс. | къыясланъыз
Мас. | Масора, къадимий еудий эльязма
м. с. | миляттан сонъ, я да Иса пейгъамбер догъмаздан сонъ
м. э. | миляттан эвель, я да Иса пейгъамбер догъмаздан эвель
рус. | рус тилинде
с. | сене, я да сенелер
Септ. | Септуагинта, къадимий юнан терджиме эльязмасы

Тарихий Китаплар

Тарихий Китаплар

1. 1 Падишалар

1 Падишалар

1 Падишалар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

Падишалар акъкъында биринджи китап

Падишалар акъкъында 1–4 китаплары – Исраиль падишаларынынъ тарихыдыр. Смаил пейгъамбер заманында Исраиль къабилелери озьлерине падиша талап этелер. Шаул Исраильнинъ биринджи падишасы ола. Шаулдан сонъ башта Давут падишалыкъ эте, сонъ онынъ огълу Сулейман. Сулейманнынъ огълу Реховоам заманында екяне падишалыкъ экиге болюне: дженюбинде – Ехуда падишалыгъы, шималинде – Исраиль падишалыгъы пейда ола. Чокъусы алларда Ехуда ве Исраиль падишалары Алланынъ къанунларына коре яшамайлар, ве нетиджеде джеза алалар. Ашшур империясы Исраиль падишалыгъыны урып йыкъа (м.э. 722 с.); Вавилон империясы Ехуда падишалыгъыны ёкъ эте (м.э. 586 с.).

Адетиндже, еудийлерде Падишалар акъкъында биринджи ве экинджи китаплар Смаилнинъ китаплары деп адланалар, чюнки анда Смаилнинъ догъгъаны ве Исраиль халкъынынъ тарихында туткъан ери акъкъында икяе этиле. Смаил Алланынъ пейгъамбери ве Исраильнинъ сонъки къадысы эди. Китапнынъ башлангъыч бабларында (1–7 баблар) Смаилнинъ Исраиль халкъына ёлбашчылыкъ эткен заманындаки омюри тасвирлене. Смаил Исраильнинъ биринджи падишаларыны падишалыкъкъа ягълай (бу мерасим адамны хусусий хызметке айырылгъаныны косьтере эди). Исраильнинъ биринджи падишасы Шаул тез вакъытта Алла халкъына ляйыкъ олмагъан падиша олып чыкъты. О заман Смаил яш чобан Давутны падишалыкъкъа ягъламагъа чагъыргъан Алланынъ сесини эшитти. Давут падишалыкъ девирини бирден башламады. О, башта Шаул падишанынъ азбарында хызмет этти, сонъундан исе ондан къачып сакъланмагъа меджбур олды (16–30 баблар). Давут Алла сайлагъан падиша олгъанына бакъмадан, тахткъа зорбалыкънен отурмагъа истемеди. Онынъ ичюн о, Шаулнынъ вакъты-саати кельгенини беклемеге меджбур олды. Биринджи китап, Шаул Алладан юзюни чевирип, этне къулланып башлагъанындан сонъ, озю ве огъуллары дженкте эляк олгъанлары акъкъында икяесинен бите (31 баб).

Алла Смаилни Онъа хызмет этмеге чагъыра (1–3 б.). Алланынъ Сандыгъы фелестинлилернинъ къолунда (4–7 б.). Исраиль озюне падиша сорай. Смаил падишалыкъкъа Шаулны ягълай (8–10 б.). Шаулнынъ фелестинлилернен дженки (11–14 б.). Алла Шаулны ред эте (15 б.). Смаил падишалыкъкъа Давутны ягълай (16 б.). Давут ве Гольят (17 б.). Шаул ве Давут (18–30 б.). Шаулнынъ олюми (31 б.).

1

Элкъана ве онынъ къорантасы Шилода

1^1Эфраимлилернинъ дагълы топрагъында, Раматаим-Цофим шеэринде Элкъана адлы бир адам яшай эди. О, Ерохамнынъ огълу, Элихунынъ торуны эди. Элихунынъ бабасы исе – Тоху, къартбабасы – Цуф эди. Элкъана Эфраимнинъ къабилесинден эди. 2Онынъ эки апайы: бирисининъ ады – Ханна, дигерининъ ады – Пенинна эди. Пениннанынъ балалары бар эди, Ханнанынъ балалары исе ёкъ эди. 3+Эр йыл Элкъана озь шеэринден чыкъып, Ордуларнынъ РАББИсине ибадет этмеге ве къурбан чалмагъа Шило шеэрине бара эди. Анда Элийнинъ эки огълу Хофний ве Пинехас РАББИге хызмет эткен руханийлер бар эдилер. 4+Къурбан чалгъанда, Элкъана къадыны Пениннагъа ве эписи огъул ве къызларына къурбаннынъ парчаларыны бере эди. 5Ханнагъа исе эки парча зияде бере эди, чюнки оны пек севе эди. РАББИ исе Ханнагъа бала догъмагъа къысмет этмеди.

6Ханнанынъ юрегинде наразылыкъ догъурмакъ макъсады иле, РАББИ Ханнагъа бала бермегени ичюн, ракъибеси Пенинна оны пек ынджыта эди. 7Эр йыл, РАББИнинъ ибадет эвине баргъан сайын, Пенинна оны ойле ынджыта эди ки, Ханна агълай ве бир шей ашамай эди.

8+Ханнанынъ акъайы Элкъана онъа:

– Ханна! Не ичюн агълайсынъ? Не ичюн ашамайсынъ? Юрегинъ неден къасеветлене? Мен санъа он дане огъулдан яхшы дегилимми? – дей эди.

Ханна ве Ильяс

9+Бир кунь Ханна, Шилода ашап-ичип, турды. Руханий Элий о вакъыт РАББИге ибадет эви къапусы янында курьсюде отура эди. 10Ханна къайгъырып, окюр-окюр агълап РАББИге дува этти.

11+– Эй, Ордуларнынъ РАББИси! Эгер къулунънынъ къайгъысыны корьсенъ, мени акълынъда тутып унутмасанъ ве манъа, Сенинъ къулунъа огълан бала берсенъ, мен оны Санъа берерим, омюрбилля башына устра тиймез[*], – деп, адакъ берди.

12Ханна РАББИнинъ огюнде чокъ вакъыт дува эткенде, Элий онынъ дудакъларына бакъа эди. 13Ханна ичинден дува окъуй, дудакълары къыбырдай, сеси исе чыкъмай эди. Шунынъ ичюн Элий оны сархош белледи 14ве онъа:

– Сен не вакъыткъадже сархош юреджексинъ? Шарабынъдан айын, – деди. 15Ханна джевап берип:

– Ёкъ, эфендим, мен сархош дегилим! Мен – юрегинде буюк къайгъы олгъан къадыным. Шарап ве башкъа бир ички ичмедим, РАББИге джанымны якъкъан шейлерни айта эдим. 16Къулунъны ярамай къадын деп беллеме, чюнки мында озюмнинъ буюк къайгъым ве дердим акъкъында айтам, – деди.

17Элий джевап берип:

– Аманлыкънен бар. Исраильнинъ Алласы сен сорагъан шейни япсын, – деди.

18+– Сизинъ манъа мераметинъиз ичюн чокъ сагъ олунъыз, – деди Ханна ве озь ёлуна тюшти, ашады-ичти, онынъ юзю де ачылды.

Смаилнинъ догъмасы ве Раббиге багъышланмасы

19Сабалайын турып, РАББИге ибадет эттилер ве кери къайтып, Рамагъа, эвлерине кельдилер. Элкъана къадыны Ханнанен ятты. РАББИ Ханнаны хатырлады. 20Бираз вакъыттан сонъ Ханна юклю олды ве огълан тапты. «Мен оны РАББИден ялварып алдым», – деп, онынъ адыны Смаил[*] къойды.

21Келеджек сефер Элкъана бутюн къорантасынен эр йыллыкъ къурбан чалмагъа ве адагъыны беджермеге кеткенде, 22Ханна кетмеди. О, акъайына:

– Сабийни кокюстен кескенден сонъ, мен оны алып кетип РАББИге береджегим, ве о анда омюрбилля къаладжакъ, – деди. 23Акъайы Элкъана онъа:

– Не истесенъ, оны яп. Баланы коксюнъден кесмегендже мында къал. Тек РАББИ берген сёзюни тутсун.

Апайы къалды, огълуны балабан олгъандже эмиздирди. Сонъ оны коксюнден айырды. 24Баласыны кокюстен кескен сонъ, Ханна оны янында алып кетип, озюнен берабер учь йыллыкъ бугъа, ярым чувал[*] ун ве бир мешин торба шарап алып, Шило шеэрине РАББИнинъ Эвине кельди. Бала даа сабий эди. 25Бугъаны сойгъан сонъ, баланы Элийге кетирди. 26Ханна:

– Багъышларсыз, эфендим! Сизге догърусыны айтам, эфендим, Мен – мында янынъызда турып РАББИге дува окъугъан къадыным. 27Мына шу сабийни сорап дува эткен эдим, ве РАББИ сорагъанымны берди. 28Мен де баланы РАББИге омюрбилля хызмет этмеге берем, – деди.

Сонъ о, РАББИге ибадет этти.

2

Ханнанынъ дувасы

2^1+Ханна дува окъуп, бойле деди:

– Сен, РАББИ, манъа къуванч бересинъ,
къуветим Сенден келе!

Душманларымнынъ устюнден кулем –

Сен мени олардан къуртардынъ!

2+РАББИден башкъа мукъаддес ёкъ,

Сенден башкъасы ёкъ!

Алламыз киби къавий таянч ёкъ!

3Кибирли лафларны этменъиз,
агъзынъыздан къопал сёзлер чыкъмасын.

Алла – эр шейни бильген РАББИ,
эр бир япкъан шейнинъ къыйметини кесе!

4+РАББИ, Сен къараманларнынъ яйларыны сындырасынъ,
сюрюнгенлерге исе такъат бересинъ.

5+Токъ олгъанлар отьмек ичюн чалыша,
ач олгъанлар исе раатлана.

Баласыз къадын еди бала тапа,
баласы чокъ олгъан къадын исе баласыз къала.

6+Сен, РАББИ, эм джан бересинъ, эм джан аласынъ,
адамларны о бир дюньягъа тюшюресинъ ве коклерге котересинъ.

7+Сен фукъаре япасынъ да, зенгинлик бересинъ,
ашалайсынъ да, юксельтесинъ.
8+Йыкъылгъанны топракъ тозундан котересинъ,
чулсузны чёплюк арасындан чыкъарасынъ,
оларны мырзаларнынъ янында отуртасынъ,
оларгъа шуретли тахтны мирас оларакъ бересинъ.

Ернинъ темелини Сен, РАББИ, къойдынъ,
онынъ устюнде дюньяны ерлештирдинъ.
9+Санъа иман эткенлерни догъру ёлда тутасынъ,
имансызлар исе къаранлыкъ ичинде гъайып олалар.

Инсан озь къудретинен гъалебе къазаналмаз.

10+РАББИ Онъа къаршы чыкъкъанларны ер юзюнден силир,
оларгъа коклерден РАББИнинъ гудюрдиси энер.

РАББИ бутюн дюньяны суд этер.

Озю къойгъан падишасына кучь берер,

Озю сайлагъан Месихни къуветнен пекитип, шуретлер.

11Сонъ Элкъана Рамагъа, эвине кетти. Бала исе руханий Элийнинъ янында РАББИге ибадет этмек ичюн къалды.

Элийнинъ огъуллары япкъан гунасы

12+Элийнинъ огъуллары ярамай адамлар эди, РАББИни урьмет этмей, 13халкъ огюнде озь руханий борджларыны беджермей эдилер. Бир кимсе къурбан чалып эт пишеяткъанда, руханийнинъ хызметчиси элине учь тишли вилка алып келе, 14оны тавагъа, я да къазангъа, я да башкъа бир савуткъа батыра. Вилкагъа не илишсе, шуны руханий озюне ала эди. Бойле шейни эр бир Шилогъа кельген исраиллинен яптылар. 15Тувар ягъыны якъмаздан эвель биле келип, руханийнинъ хызметчиси къурбан чалгъан адамгъа: «Руханийнинъ къавурмасына эт бер. О сенден пишкен эт алмаз, чий эттен бер», – деп талап эте эдилер. 16+Эгер де бирде-бири: «Башта кереги киби тувар ягъыны якъсынлар, сонъ истегенинъ къадар озюнъе ал», – десе, о: «Ёкъ, шимди бер, эгер бермесенъ, зорлап алырым», – дей эди. 17РАББИнинъ огюнде Элий огъулларынынъ гуналары пек буюк олды, чюнки олар РАББИге кетирильген къурбанны урьмет этмей эдилер.

Смаил Шило шеэринде

18Генч Смаил, кетен эфод кийип, РАББИге хызмет эте башлады. 19Кичик усть урбаларыны онъа анасы тикип, йылда бир кере, акъайынен йыллыкъ къурбан чалмагъа кельгенде, кетире эди. 20Элий Элкъананы ве къадыныны багъышлады ве: «РАББИден сорагъан ве РАББИге берильген бала ерине РАББИ санъа шу къадындан даа бала берсин!» – деп айтты. Сонъ олар озь эвине кеттилер. 21+РАББИ Ханнагъа мерамет эйледи, ве о, юклю олып, даа учь огълан ве эки къыз бала тапты. Яш Смаил исе РАББИнинъ огюнде етишип осьти.

Элий озь огъулларыны къабаатлай

22+Элий энди пек къарт олды. Огъуллары эписи исраиллилерге япкъан шейлерни, Корюшюв Чадыры огюнде топлашкъан апайларнен яткъанларыны эшитти. 23Оларгъа:

– Не ичюн бойле иш япасынъыз? Бутюн халкътан сизлер акъкъынъызда ярамай лафлар эшитем, – деди. 24– Ёкъ, балаларым. РАББИнинъ халкъы айткъан ве мен эшиткен лафлар яхшы дегиль. 25+Бир адам башкъа адамгъа къаршы гуна ишлесе, онынъ ичюн Аллагъа дува этелер. Эгер де адам РАББИге къаршы гуна ишлесе, онынъ ичюн ким дува окъуйджакъ?

Лякин олар бабасыны динълемедилер. РАББИ энди оларгъа олюм къарары чыкъаргъан эди. 26+Яш Смаил исе кет-кете осип етишти, ве РАББИ де, адамлар да ондан разы эдилер.

Элийнинъ къорантасы акъкъында пейгъамберлик

27+Элийге Алла ёллагъан бир адам келип, деди:

– РАББИ бойле айта:

Сен билесинъ ки, баба-деделеринънинъ эви Мысырда фыравунгъа къуллукъ этип юргенде, Мен оларгъа корюндим. 28+Эписи Исраиль къабилелеринден Озюме руханий оларакъ къурбан ерине якъынлашмагъа, къокъулы отларны якъмагъа, Меним огюмде эфод кийип юрмек ичюн, деденъни сайлап алдым. Исраиль огъуллары чалгъан ве якъкъан къурбанларнынъ къысмыны да деденънинъ эвине бердим. 29Айса не ичюн Мен Эвим ичюн буюргъан шейлерни: Манъа кетирильген къурбанларны ве Манъа берильген ашлыкъ бахшышларыны аякъ асты этесинъиз? Не ичюн сен огъулларынъны Менден артыкъ коресинъ, Меним халкъым Исраильнинъ кетирген шейлернинъ энъ яхшысыны ашап семиресинъиз? 30+РАББИ, Исраильнинъ Алласы бойле дей: Мен о вакъыт дедим ки, сенинъ ве бабанънынъ эви эбедиен Меним руханийлерим оладжакълар. Лякин энди бойле олмайджакъ. Манъа урьмет эткен адамларгъа Мен де урьмет этеджегим, Мени бир шей ерине корьмегенлерни исе Мен де бир шей ерине корьмейджегим. 31+Иште, бу куньлер келеята, Мен сенинъ эвинъни ве бабанънынъ эвининъ къуветини кеседжегим, ве эвинъде бир кимсе къартлыгъына етмейджек. 32Эвинъе тюшкен бутюн беляларны кореджексинъ. РАББИ Исраильге хайыр этсе де, эвинъде бир кимсе къартлыгъынадже яшамайджакъ. 33Манъа къурбан чалгъан ер ичюн сенинъ эвинъден бирисини къалдырырым. О, козьлеринъни кёр этеджек ве джанынъны агъыртаджакъ. Сенинъ эписи эркек эвлятларынъ исе вакъытсыз оледжеклер. 34+Пинехас ве Хофний огъулларынънен оладжакъ шей санъа алямет олур: олар экиси бир куньде оледжеклер. 35+Озюме садыкъ олгъан бир руханий къояджагъым. О, Меним юрегим ве фикирлеримни биледжек ве бунъа коре япаджакъ. Мен онъа ве онынъ эвлятларына садыкъ оладжагъым, ве олар Меним Месихиме эр заман хызмет этеджеклер. 36Сенинъ эвинъден сагъ къалгъан эр бир адам бир къач кумюш капик ве бир тилим отьмек ичюн онъа бель букип келеджек ве: «Мени кечинмек ичюн, бир руханий вазифесини беджермеге къой», – дейджек.

3

Рабби Смаилни чагъыра

3^1+Яш Смаил Элийнинъ янында РАББИге хызмет эте эди. О заманларда РАББИ адамларнен сийрек лаф эте эди, Ондан кельген руялар да сыкъ дегиль эди. 2Элийнинъ козьлери зайыфлашты, о яхшы корип оламай эди. Бир гедже о, тёшегинде ята эди. 3Смаил исе РАББИнинъ Сарайында, Алланынъ Сандыгъы олгъан одада яткъан, Алланынъ къандили даа яна, сёндюрильмеген эди. 4РАББИ Смаилни чагъырды.

– Мен мындам! – деп джевапланды Смаил. 5Сонъ Элийге чапты ве:

– Мен мындам. Сен мени чагъырдынъ! – деди. Лякин Элий:

– Мен сени чагъырмадым. Къайт, еринъе ят, – деди. Смаил кетип ятты.

6РАББИ экинджи кере Смаилни чагъырды. Смаил турып, кене Элийге кельди ве:

– Мен мындам. Сен мени чагъырдынъ! – деди. Элий исе:

– Огълум, мен сени чагъырмадым. Къайт, еринъе ят, – деди.

7Смаил о вакъыт РАББИни бильмей эди, РАББИнинъ сёзю онъа даа ачылмагъан эди.

8РАББИ Смаилни учюнджи кере чагъырды. Смаил турып, Элийге кельди ве:

– Мен мындам! Сен мени чагъырдынъ! – деди. Сонъ Элий, генчни РАББИ чагъыргъаныны анълады 9ве Смаилге:

– Бар, къайт да ят. Сени Чагъыргъан чагъырса, «Айт, РАББИ. Сенинъ къулунъ Сени динълей», – де, – деди.

Смаил кетип, озь ерине ятты. 10РАББИ кельди ве о сеферлери киби:

– Смаил, Смаил! – деп чагъырды. Смаил:

– Айт, РАББИ. Сенинъ къулунъ Сени динълей, – деди. 11+РАББИ Смаилге:

– Мен Исраильде ойле иш япарым ки, шу иш акъкъында эшиткенлернинъ эр бири къоркъусындан къалтырап башлар. 12О куню Мен Элийнинъ аилеси акъкъында айткъан бутюн шейлерни башындан сонъуна къадар япарым. 13Онъа деген эдим ки, онынъ аилесини омюрбилля джезаларым, чюнки огъулларынынъ Аллагъа къаршы куфюр сёзлер айткъаныны билип-корип, оларны токътатмады. 14Элийнинъ аилесине ант этем ки, не къурбан чалмакънен, не ашлыкъ бахшышларыны кетирмекнен ич бир вакъыт Элийнинъ аилеси къабаатындан къуртулмайджакъ.

15Смаил сабагъадже ятагъында къалды, сонъ турып, РАББИ Эвининъ къапуларыны ачты. Элийге исе озь руясы акъкъында айтмагъа къоркъты. 16Лякин Элий Смаилни чагъырды ве:

– Огълум, Смаил, – деди. Смаил:

– Мен мындам, – деп джевап берди. 17+Элий:

– Санъа О не айтты? Менден гизлеме. О санъа айткъанларындан бир шейни менден гизлесенъ, Алла бойнунъны урсун, – деди.

18+Смаил онъа эр шейни айтып берди, ондан ич бир шейни гизлемеди. Сонъ Элий:

– О – РАББИдир. Онынъ истегени насыл олса, шуны да япсын, – деди.

19+Смаил буюгенде, РАББИ онынъ янында эди ве онынъ эр бир айткъан сёзюни беджерди. 20+Дандан Беэр-Шевагъа къадар[*] яшагъан эписи исраиллилер, Смаил РАББИнинъ пейгъамбери олмагъа ляйыкъ олгъаны акъкъында бильдилер. 21РАББИ Шилода даа пейда олды, анда О, Смаилнен лаф этти.

4

Васиет Сандыгъыны запт этелер

4^1Смаил бутюн исраиллилерге мураджаат этти.

Шу заман исраиллилер фелестинлилерге къаршы дженк этмеге чыкътылар ве ордуларыны Эвен-Хаэзерде ерлештирдилер, фелестинлилер исе Афекнинъ янында ерлештилер. 2Фелестинлилер исраиллилернинъ къаршысында сырагъа тизильдилер. Сонъ дженк олды. Фелестинлилер исраиллилерни енъип, уруш мейданында дёрт бинъге якъын адам ольдюрдилер. 3+Аскерлер ордугъа къайтып, Исраиль акъсакъаллары:

– РАББИ бугунь бизни фелестинлилерге не ичюн енъдирди? Шилодан озюмизге РАББИнинъ Васиет Сандыгъыны алайыкъ да, о бизнен олсун ве душманларымызнынъ къолундан къуртарсын, – дедилер.

4+Аскерлер Шилогъа адамлар йибердилер ве андан Керувлар Устюнде Отургъан РАББИнинъ, Ордулар Алласынынъ Васиет Сандыгъыны кетирдилер. Элийнинъ эки огълу Пинехас ве Хофний де Алла Сандыгъынынъ янында эдилер. 5РАББИнинъ Васиет Сандыгъы ордугъа кетирильген сонъ, исраиллилер ойле къычырышып башладылар ки, атта ер титреди. 6Фелестинлилер оларнынъ къычырышкъанларыны эшитти ве:

– Еудийлернинъ ордусында не о къадар къычыра экенлер? – дедилер.

Сонъ РАББИнинъ Сандыгъы ордугъа кельгени акъкъында хабер алдылар. 7Фелестинлилер къоркъты ве:

– Оларнынъ ордуларына Алла кельди, – дедилер. Ве даа: – Башымызгъа беля тюшти! Ич бир вакъыт ойле шей олгъаны ёкъ. 8Бу кучьлю Алланынъ къолундан бизни ким къуртараджакъ? Бу – мысырлыларны сахрада чешит беляларгъа огъраткъан Алладыр. 9+Эй, фелестинлилер, еудийлер бизим къолумызда къул олгъанлары киби, оларнынъ къуллары олмамакъ ичюн, къудрет ве джесаретинъизни топланъыз! Джесаретли олунъыз ве оларнен дженк этинъиз! – дедилер.

10Фелестинлилер дженк эттилер ве исраиллилерни енъдилер. Эр исраилли озь чадырына къачты. Магълюбиет пек буюк олды, исраиллилернинъ 30 000 пияде аскерлери ольдюрильди. 11+Алланынъ Сандыгъы алынды, Элийнинъ эки огълу да, Хофний ве Пинехас ольдилер.

Элийнинъ олюми

12+Дженк мейданындан Биньямин къабилесинден бир адам къачып, шу куню Шилогъа етип кельди, урбалары йыртыкъ, устю-башы топракъ эди. 13О кельгенде, Элий ёл кенарында отургъычта отура, чюнки онынъ юреги Алланынъ Сандыгъы ичюн сыкъыла эди. О адам келип, шеэрде хаберни беян эткен сонъ, бутюн шеэр фигъан къопарды. 14Элий шу яйгъара сеслерини эшитип:

– Не ичюн ойле къычырышалар? – деп сорады. Шу заман о адам янына келип, эр шейни айтты. 15+Элий о вакъыт докъсан секиз яшында эди, козьлери сёнип, коралмай къалгъан эди. 16О адам Элийге:

– Мен дженктен кельдим, бугунь уруш мейданындан къачып кельдим, – деди. Элий онъа:

– Огълум, не олды? – деди. 17Хаберджи онъа:

– Исраиллилер фелестинлилерден къачты, халкъ буюк магълюбиетке огърады, пек чокъ аскер эляк олды. Эки огълунъ Хофний ве Пинехас ольдилер. Алланынъ Сандыгъы алынды, – деди.

18Хаберджи Алланынъ Сандыгъыны анъгъанда, Элий къапунынъ янындаки отургъычтан аркъасына йыкъылды, бойнуны сындырды ве ольди, чюнки о, пек агъыр ве къарт эди. О, къыркъ йыл девамында Исраильнинъ къадысы олды.

Пинехастан тул къалгъан къадыннынъ олюми

19Элийнинъ келини, Пинехаснынъ къадыны, юклю ве мына-мына бала тападжакъ эди. Алланынъ Сандыгъы алынгъаны, къайнатасы ве акъайынынъ олюми акъкъында хаберни эшитип, бирден догъурмагъа башлады, тизлерине йыкъылды ве догъурды. 20+Олюм алында яткъанда, янындаки къадынлар онъа:

– Къоркъма, сен огъул таптынъ, – дедилер. О исе кимсеге джевап бермей, къулакъ асмай эди. 21Алланынъ Сандыгъы алынгъаны ве къайнатасынен акъайы ольгени ичюн, Исраильнинъ шаны-шурети гъайып олды, деп, сабийнинъ адыны Икъавод[*] къойды. 22+О:

– Алланынъ Сандыгъы алынгъаны ичюн, Исраильнинъ шаны-шурети гъайып олды, – деди.

5

Васиет Сандыгъы – фелестинлилер ичюн лянет

5^1+Фелестинлилер Алланынъ Сандыгъыны алдылар ве оны Эвен-Хаэзерден Ашдодгъа кетирдилер. 2+Алланынъ Сандыгъыны алып, Дагон[*] путханесине кирсетти ве оны Дагон путнынъ янына къойдылар. 3+Эртеси куню ашдодлылар саба турып, бакъсалар, Дагон ерге авдарылып, РАББИнинъ Сандыгъы огюнде ята. Олар Дагонны алып, кене озь ерине къойдылар. 4+Эртеси куню кене саба турып, бакъсалар, Дагон ерде бети устюнде РАББИнинъ Сандыгъы огюнде авдарылып ята. Дагоннынъ башы ве къоллары парчаланып, босагъада айры-айры яталар, Дагоннынъ тек кевдеси къалгъан. 5+Шунынъ ичюн Дагонгъа табынгъан руханийлер ве Ашдод путханесине кельгенлер бугуньге къадар Дагон путханесининъ босагъасыны басмайлар. 6РАББИ ашдодлыларгъа пек гъазапланды. Ашдодда ве этрафларында яшагъанларны къырып, оларны азап кетирген шишиклернен джезалады. 7Ашдодлылар бойле шей олгъаныны корип:

– Исраиль Алласынынъ Сандыгъы бизде къалмасын, чюнки Онынъ гъазабы бизге де, бизим алламыз Дагонгъа да пек къатты тие, – дедилер.

8Бутюн Фелестин башлыкъларыны чагъыртып топладылар ве:

– Исраиль Алласынынъ Сандыгъына не япайыкъ? – деп сорадылар.

– Исраиль Алласынынъ Сандыгъы Гъаткъа кечсин, – деп джевап бердилер олар.

Сонъ Исраиль Алласынынъ Сандыгъыны алып, Гъаткъа кетирдилер. 9Оны анда кетирген сонъ, РАББИ Гъат шеэрине пек гъазапланды – дешетли къоркъунен къоркъузды, ве Гъат сакинлерининъ, кучюк олсун, буюк олсун эписининъ беденлеринде азаплы шишиклер пейда олды. 10Олар Алланынъ Сандыгъыны Экронгъа йибердилер. Алланынъ Сандыгъы Экронгъа кельген сонъ, экронлылар яйгъара къопарды ве:

– Исраиль Алласынынъ Сандыгъыны мында кетирип, бизни ве бизим халкъымызны ольдюрмек истейлер, – дедилер. 11Бутюн Фелестин башлыкъларыны чагъыртып топладылар ве:

– Исраиль Алласынынъ Сандыгъыны къайтарып йиберинъиз. Алла бизни ве халкъымызны ольдюрмесин деп, Сандыкъ озь ерине къайтсын, – дедилер.

Шеэрни олюм къоркъусы сарды. РАББИнинъ гъазабы пек къатты эди. 12Ольмегенлернинъ беденлерини шишик басты, яйгъаралары тап коклерге барып етти.

6

Васиет Сандыгъы озь ерине къайтып келе

6^1РАББИнинъ Сандыгъы Фелестин топрагъында еди ай девамында булунды. 2Фелестинлилер руханийлерни ве фалджыларны чагъыртып:

– РАББИнинъ Сандыгъына не япайыкъ? Оны озь ерине къайтармагъа ичюн не япмакъ керекмиз, бизни огретинъиз, – дедилер.

3+Булар исе:

– Эгер Исраиль Алласынынъ Сандыгъыны ерине къайтармагъа истесенъиз, оны бош йиберменъиз, амма ишлеген къабаатынъыз ичюн бахшышлар кетиринъиз. О заман сагълам олурсынъыз ве Алланынъ гъазабы сизден не себептен къайтмагъаныны билирсинъиз, – дедилер. 4Олар:

– Къабаатымыз ичюн биз Онъа насыл бахшышлар кетирмек керекмиз? – деп сорадылар. Булар:

– Фелестин башлыкъларынынъ сайысына коре беш дане алтындан ясалгъан шишик ве беш дане алтын сычан. Сизинъ эпинъизге ве башлыкъларынъызгъа бир сой джеза берильген де, – дедилер. 5– Бойлеликнен, шишиклеринъизнинъ эйкеллерини ве топракъларынъызны бошаткъан сычанларнынъ эйкеллерини япынъыз да, Исраиль Алласына шукюрлер этинъиз. Бельки О, сизге, аллаларынъызгъа ве топрагъынъызгъа тюшкен гъазабыны азлаштырыр. 6+Не ичюн мысырлылар ве фыравун дайын, юрегинъизни таш киби къаттырасынъыз? Олар исраиллилерни йибермегендже, РАББИ оларны агъыр джезалады. Сонъ исраиллилер кеттилер. 7+Бойлеликнен, янъы бир араба япынъыз, эки дане янъы бузавлагъан ве екильмеген сыгъыр алынъыз, сыгъырларны арабагъа екинъиз, бузавларыны исе олардан айырып, эвге къапатынъыз. 8РАББИнинъ Сандыгъыны алып, арабанынъ устюне къоюнъыз. Къабаатынъыз ичюн бахшыш кетирильген алтын эйкеллерни янындаки къуту ичине къоюнъыз. Сонъ арабаны йиберинъиз, кете берсин. 9Озюнъиз бакъып турунъыз. Эгер Сандыкъ озюнинъ сынъырларына, Бет-Шемешке кетсе, шу буюк беляны бизге РАББИ кетирди. Эгер ёкъ исе, бу Онынъ иши дегиль де, озюнден озю олгъаныны анълармыз, – дедилер.

10Олар бойле де яптылар. Эки янъы бузавлагъан сыгъыр алып, арабагъа ектилер, бузавларыны исе эвде къападылар. 11РАББИнинъ Сандыгъыны ве алтын сычанлар ве шишиклернинъ эйкеллеринен къутуны арабагъа къойдылар. 12Сыгъырлар догъру Бет-Шемеш ёлуна кеттилер. Бир ёлнен кете, кете ве мунърей, лякин ёлдан сагъгъа-солгъа бурулмай кете эдилер. Фелестин башлыкълары оларнынъ артындан Бет-Шемеш сынъырларына къадар кеттилер. 13Бет-Шемеш сакинлери о вакъыт вадийде ашлыкъ ора эдилер. Бакъып, Сандыкъны корьдилер, корьгенлерине пек къувандылар.

14Араба Бет-Шемешли Ехошуанынъ тарласына келип токътады. Мында буюк бир таш бар эди. Халкъ арабаны одунгъа парчалады, сыгъырларны сойып, РАББИге къурбан чалып, бутюнлей якъты. 15Левийлилер РАББИнинъ Сандыгъыны ве алтын шейлернен къутуны арабадан алып, шу балабан ташкъа къойдылар. О куню Бет-Шемеш сакинлери РАББИге къурбан чалып, бутюнлей якътылар ве башкъа къурбанлар кетирдилер.

16Фелестин башлыкъларынынъ беши буны корьдилер ве шу куню Экронгъа къайттылар. 17+Фелестинлилер РАББИге олгъан къабаатлары ичюн кетирген алтын шишиклерден бирер шишикни Ашдод, Гъаза, Ашкелон, Гъат ве Экрон ичюн бердилер. 18Алтын сычанларнынъ сайысы – РАББИнинъ Сандыгъы къоюлгъан балабан ташкъа къадар джайылгъан, беш Фелестин башлыкъларына малик олгъан, фелестинлилернинъ бутюн шеэрлерининъ – пекитильген шеэрлер ачыкъ койлеринен берабер сайысына тенъ эди. Балабан таш исе аля бугунь бет-шемешли Ехошуа тарласында булунмакътадыр. 19+Алла Бет-Шемеш сакинлерини РАББИнинъ Сандыгъыны ачып бакъкъанлары ичюн джезалады, халкътан 50 070 адамны ольдюрди. РАББИ пек чокъ халкъны гъайып эткени ичюн, халкъ матем тутты.

Васиет Сандыгъы Кирьят-Яримде

20Бет-Шемеш сакинлери:

– РАББИнинъ огюнде, бу Мукъаддес Алланынъ огюнде ким тура билир? Биз Сандыкъны къайда ёллайыкъ? – деп сорадылар. 21+Сонъ Кирьят-Ярим сакинлерине хаберджилер йиберип:

– Фелестинлилер РАББИнинъ Сандыгъыны къайтардылар. Келип, оны озюнъизге алынъыз, – дедилер.

7

Смаил – Исраильнинъ ёлбашчысы

7^1+Кирьят-Яримнинъ сакинлери келип, РАББИнинъ Сандыгъыны алдылар ве оны байыргъа, Авинадавнынъ эвине кетирдилер. РАББИнинъ Сандыгъыны сакъламакъ ичюн, огълу Элазарны айырып азиз эттилер. 2Сандыкъ Кирьят-Яримде къалдырылгъан сонъ, чокъ вакъыт кечти, йигирми йылгъа къадар. Шу заман бутюн Исраильнинъ джемааты РАББИге мураджаат этти. 3+Смаил эписи исраиллилерге:

– Эгер сиз джан-гонъюльден РАББИге къайтсанъыз, араларынъыздан кельмешек аллаларны ве Ашторет[*] путларыны ёкъ этинъиз, ачыкъ юрекнен РАББИге догърулып, тек Онъа ибадет этинъиз. О вакъыт О, сизни фелестинлилерден къуртарыр, – деди.

4+Сонъ Исраиль огъуллары Баал ве Ашторет путларыны ёкъ эттилер, тек РАББИге ибадет этип башладылар. 5+Смаил:

– Бутюн исраиллилерни Мицпада топланъыз, мен сиз ичюн РАББИге дува этейим, – деди.

6+Мицпада топлашып, РАББИнинъ огюнде сув алып тёктилер, шу куню бир шей ашамадылар ве:

– РАББИнинъ огюнде гуна къазандыкъ, – дедилер. Смаил Мицпа шеэринде Исраиль огъулларына ёлбашчылыкъ этти.

7Фелестинлилер Исраиль огъулларынынъ Мицпада топлашкъаныны эшиттилер, Фелестин башлыкълары Исраильге къаршы дженклешмеге чыкътылар. Исраиллилер буны эшитип, къоркътылар. 8Исраиль огъуллары Смаилге:

– Бизим Алламызгъа, РАББИмизге бизим ичюн дува этмекни токътатма, бизни фелестинлилерден къуртарсын, – дедилер.

9+Смаил бир къозуны айырып алды, оны РАББИге къурбан чалып бутюнлей якъты, РАББИге Исраиль адындан мураджаат этти, РАББИ де онъа джевап берди. 10+Смаил къозуны къурбан чалып бутюнлей якъкъанда, фелестинлилер Исраильнен дженклешмеге кельдилер. Лякин РАББИ о куню фелестинлилерге кучьлю гудюрдинен гудюрдеп, оларны къоркъузып шашмалатты, ве фелестинлилер Исраиль огюнде енъильдилер. 11Исраиллилер Мицпадан чыкътылар, фелестинлилернинъ артындан къувып, оларны Бет-Къар ерине къадар ольдюрдилер. 12+Смаил бир таш алып, Мицпа ве Шен арасында къойды.

– РАББИ бизге шу ергедже ярдым этти, – деп, ташкъа Эвен-Хаэзер[*] деген ад къойды.

13Бойле этип, фелестинлилер токътатылды ве Исраиль сынъырларыны бозмакътан вазгечтилер. РАББИ Смаилнинъ бутюн яшайышы девамында фелестинлилерни токътатып тура эди. 14РАББИ Исраильге Фелестин тарафындан запт этильген Экрондан Гъаткъа къадар бутюн шеэрлерни къайтарды. Исраиль шу къайтарылгъан шеэрлернинъ этрафларыны да Фелестин элинден къуртарды. О куньлерде Исраиль ве аморлылар муаббетлик акъкъында келишкен эдилер.

15Смаил бутюн озюнинъ яшайышы девамында Исраильнинъ къадысы олды. 16Йыл-йылдан о, Бет-Эль, Гилгал ве Мицпа шеэрлерини долашып, Исраильнинъ эписи ерлеринде ёлбашчылыкъ этти. 17Амма эр вакъыт о, Рамагъа къайта ве исраиллилерге анда ёлбашчылыкъ эте эди. Анда онынъ эви бар эди, ве анда о, РАББИге къурбан ерини къурды.

8

Халкъ Смаилден падиша истей

8^1Смаил къартайгъандан сонъ, о, озь огъулларыны Исраильге къадылар япты. 2Биринджи догъгъан огълунынъ ады Ёэль, экинджисининъ ады Авия эди. Олар Беэр-Шева шеэринде къадылар олды. 3+Лякин олар догъру ёлдан урулдылар, озь файдасыны къыдырып, бахшышлар алдылар ве янълыш суд эттилер. 4Исраильнинъ эписи акъсакъаллары топлашып, Рамагъа Смаилге кельдилер 5+ве онъа:

– Мына сен энди къартайдынъ, огъулларынъ исе догъру ёлдан урулдылар. Бойлеликнен, бизге падиша бер. Башкъа халкъларда олгъаны киби, о, бизге ёлбашчылыкъ япсын, – дедилер.

6Смаил оларнынъ «Бизге падиша бер, о бизге ёлбашчылыкъ этсин», деген сёзлерини пек бегенмеди ве РАББИге дувалар окъуп башлады. 7РАББИ Смаилге:

– Халкъ санъа не десе де, оларны динъле. Олар сени дегиль де, Меним падишалыгъымны ред эттилер. 8Мен оларны Мысырдан чыкъаргъан куньден берли япкъан ишлерини шу куньге къадар япып келелер, Мени къалдырып, башкъа аллаларгъа хызмет этелер. Санъа да бойле япалар. 9Бойлеликнен, оларны динъле, лякин сакъындыр, идаре этеджек падишанынъ оларгъа бутюн япаджакъларыны беян эт. 10Смаил, «бизге падиша бер», деп талап эткен халкъкъа РАББИнинъ эписи сёзлерини текрарлап, 11+бойле деди:

– Сизлерге падишалыкъ этеджек падиша бойле шейлер япаджакъ: огъулларынъызны алып, озь дженк арабаларына ве атлылары арасында къояджакъ, ве олар къаравул оларакъ онынъ дженк арабалары огюнде чападжакълар. 12Бир къач огъулларынъызны озюне бинъбашы ве эллибашы этип къояджакъ. Дигер огъулларынъыз онынъ тарлаларыны сюреджеклер ве ашлыкъларыны ораджакълар. Башкъаларыны исе, аскер силяларыны ве дженк араба алетлерини япсынлар деп, къояджакъ. 13Къызларынъызны да, мельэм япсын, аш ве отьмек пиширсинлер деп, аладжакъ. 14+Сизинъ энъ яхшы тарла, юзюм багъча ве зейтюн багъчаларынъызны алып, озь хызметчилерине береджек. 15Сизинъ джыйгъан ашлыкъ ве юзюм махсулларынъызнынъ он пайда бир пайыны озюне аладжакъ да, озь хызметчи ве везирлерине береджек. 16Къулларынъызны, энъ яхшы йигитлеринъизни де алып, озь ишлеринде ишлетеджек. 17Къой-эчкилеринъизнинъ он пайда бир пайыны озюне аладжакъ, озьлеринъиз де онъа хызметчи оладжакъсынъыз. 18+Сонъра озюнъизге сечип алгъан падишанынъ зорбалыгъындан инъильдеп башларсынъыз. РАББИ исе шу куню сизге джевап бермез.

19Халкъ Смаилнинъ сёзлерини динълемеге разы олмады ве:

– Ёкъ, бизим падишамыз олсун, – деди. 20– Биз де башкъа миллетлер киби олайыкъ: падишамыз бизни суд этсин, огюмизде юрсюн, бизим дженклеримизде башлыкъ япсын, – дедилер.

21Смаил халкънынъ эписи сёзлерини динълеп, оларны РАББИге айтып берди. 22РАББИ Смаилге:

– Оларны динъле ве оларгъа падиша къой, – деди. Смаил исраиллилерге:

– Эпинъиз озь шеэрлеринъизге къайтынъыз, – деди.

9

Смаил ве Шаул

9^1+Биньямин къабилесинден Киш деген джесюр къараман бар эди. О – Авиэлнинъ огълу, Церорнынъ торуны эди. Церор – Бекъоратнынъ огълу, Афиахнынъ торуны эди. Афиахнынъ бабасы – Биньяминнинъ къабилесинден бир адам эди. 2Кишнинъ бир огълу бар эди, ады Шаул, о, яш ве дюльбер эди. Исраиллилер арасында ондан дюльбер кимсе ёкъ эди. Халкъкъа коре онынъ бою бир баш устюн эди.

3Бир кунь Шаулнынъ бабасы Кишнинъ эшеклери джоюлды, ве Киш огълу Шаулгъа:

– Озюнънен бир хызметчи огъланны ал да, бар, эшеклерни къыдыр, – деди.

4+Олар эфраимлилернинъ дагълы топрагъына бардылар, Шалиша ерлерини кечтилер, лякин эшеклерни тапмадылар. Шаалим ерлерини бакътылар – анда да ёкъ. Биньямин ерлерини де къыдырдылар, кене тапамадылар. 5Цуф ерлерине кельгенде, Шаул озюнен берабер олгъан хызметчи огълангъа:

– Айды, артымызгъа къайтайыкъ. Бабам эшеклерни унутып, бизим акъкъымызда раатсызланып башламасын, – деди. 6+Лякин хызметчи онъа:

– Мына бу шеэрде бир Алланынъ адамы бар, оны эр кес урьмет эте. О, не айтса, эр шей ола экен. Айды, шимди анда барайыкъ. Бельки о бизге догъру ёл корьсетир, – деди. 7Шаул озь хызметчисине:

– Яхшы, эгер биз о адамгъа барсакъ, онъа не берейик? Чанталарымызда отьмек къалмады, шу Алланынъ адамына бир шей багъышламакъ ичюн, бир бахшышымыз ёкъ. Бизде не бар? – деди. 8Шаулнынъ хызметчиси онъа кене джевапланып:

– Мына элимде кумюшнинъ[*] чериги бар. Мен оны Алланынъ адамына берейим, ве о, бизге догъру ёлны корьсетир, – деди.

9(Шу куньлерде Исраильде бирев Алладан бир шей сорамагъа барса: «Гизли шейлерни бильген адамгъа барайыкъ», – дегенлер. Шимди «пейгъамбер» деп адландырылгъан адамгъа эвеллери «гизли шейлерни бильген адам» дегенлер.) 10Шаул хызметчисине:

– Сёзлеринъ догъру, айды барайыкъ, – деди, ве олар Алланынъ адамы отургъан шеэрге ёл алдылар. 11Тёпеге, шеэрге котерильгенде, сувгъа кеткен къызларны расткетирдилер ве олардан:

– Гизли шейлерни бильген адам мындамы? – деп сорадылар. 12+Къызлар исе:

– Бар, ана о, сизинъ огюнъизде. О, бугунь шеэрге кельди. Лякин ашыкъынъыз. Шимди халкъ ибадет тёпесинде къурбан чаладжакъ. 13Ибадет тёпесине уйле ашыны ашамагъа кетмезден эвель, оны шеэрде тапып олурсынъыз. О, анда кельмегендже, халкъ ашамагъа башламаз. О, башта къурбанны багъышлайджакъ, сонъ чагъыртылгъанлар ашап башлайджакълар. Барынъыз, шимди оны тапып олурсынъыз, – дедилер.

14Шаулнен хызметчиси шеэрге кеттилер. Шеэрнинъ ортасына келип еткенде, оларнынъ огюне, ибадет тёпесине котерильмек ичюн, Смаил чыкъты. 15РАББИ Смаилге Шаулнынъ келеджеги акъкъында бир кунь эвельси беян этип:

16+– Ярын шу вакъытта Биньямин топрагъындан санъа бир адам ёллайджагъым. Оны ягънен сюрт, ве о, Меним халкъым Исраильге ёлбашчы оладжакъ ве халкъымны фелестинлилерден къуртараджакъ. Манъа халкънынъ ялварувлары келип етти; Мен халкъны эшиттим, – деди.

17Смаил Шаулны корьгенде, РАББИ онъа:

– Мен санъа айткъан инсан будыр. Меним халкъымны о идаре этеджек, – деди. 18Шаул Смаилнинъ янына келип:

– Гизли шейлерни бильген адамнынъ эви къайда? – деп сорады. 19Смаил Шаулгъа:

– Гизли шейлерни бильген адам меним. Сен меним огюмде тёпеге чыкъ. Бугунь меннен берабер уйле ашыны ашайджакъсынъ. Менден бильмеге истеген шейлернинъ эписини айтарым. Сабалайын исе сени йиберерим, – деди. Даа: 20– Учь кунь эвельси джоюлгъан эшеклеринъ акъкъында къасеветленме – олар тапылды. Энди санъа ве бабанънынъ эвине Исраильде эр бир арзу этильген шей бериледжек, – деди. 21+Шаул джевапланып:

– Мен биньяминлим, Исраильнинъ энъ кучюк къабилесинденим. Союм да бутюн Биньямин къабилеси сойларындан энъ кучюк. Буны манъа не ичюн айтасынъ я? – деди. 22Смаил исе Шаулны ве онынъ хызметчисини алып, одагъа кирсетти, чагъырылгъанларнынъ арасында энъ яхшы ерге отуртты. Чагъырылгъанлар отуз кишиге якъын эдилер. 23Смаил ашчыгъа:

– Мен санъа, бир къысымны айырып, озюнъде къалдыр, дедим. Шимди оны манъа кетир, – деди.

24Ашчы, къойнынъ баджагъы ве онъа къошулгъан къысымны Шаулнынъ огюне къойды. Смаил:

– Буны айырып къалдырдым. Огюнъе къой да, аша. Адам чагъырылгъанда, буны шу вакъыткъа санъа деп сакъладым, – деди.

Шу куню Шаул Смаилнен берабер ашады. 25Сонъ олар ибадет тёпесинден шеэрге эндилер, ве Смаил Шаулнен эвнинъ тёпесинде лакъырды этти.

Смаил Шаулны ягънен сюртип падиша эте

26Саба олар турдылар. Танъ аткъанда, Смаил Шаулны эв тёпесине чагъырып:

– Тур, мен сени йиберейим, – деди.

Шаул тургъан сонъ, о ве Смаил эвден чыкътылар. 27Шеэрнинъ четине якъынлашкъанда, Смаил Шаулгъа:

– Хызметчинъе айт, бизим огюмизде кетсин, – деди. О да огде кетти. – Сен исе шимди токъта, мен санъа Алланынъ айткъанларыны ачайым, – деди.

10

10^1+Сонъ Смаил зейтюн ягъына толу савутны алып, оны Шаулнынъ башына тёкти, оны опьти ве:

– Мына, РАББИ сени ягънен сюртип, Озюнинъ мирасынынъ укюмдары эте. 2+Шимди менден кеткенде, Рахельнинъ мезары янында, Биньямин топрагъынынъ сынъырларында олгъан Целцах шеэринде эки адам расткетиреджексинъ, ве олар санъа: «Сен къыдырып кеткен эшеклер тапылды. Бабанъ эшеклерни унутып: “Меним огълума не олды?” – деп къасеветлене», – дейджеклер. 3Андан ёлунъны девам этип, Тавор эмен орманына келеджексинъ, шу ерде сени Аллагъа ибадет этмеге Бет-Эльге кеткен учь адам расткетиреджек. Бирисинде учь улакъ, дигеринде учь отьмек, учюнджисинде шарап толу мешин торба. 4Олар сени селямлайджакъ, санъа эки отьмек береджеклер, ве сен оны оларнынъ элинден аладжакъсынъ. 5Бундан сонъ фелестинлилернинъ сакъчы болюги булунгъан Алланынъ Байырына[*] келеджексинъ. Анда шеэр ичине киргенде, ибадет тёпесинден тюшеяткъан, Алланынъ шейлерини тариф эткен пейгъамберлерни расткетиреджексинъ, оларнынъ огюнде арфа ве даре, къавал ве сантыр чалгъан адамлар оладжакълар. 6Санъа да РАББИнинъ Руху энеджек, сен де оларнен берабер пейгъамберлик япаджакъсынъ ве бам-башкъа инсан оладжакъсынъ. 7Шу аляметлер ерине кельген сонъ, санъа не яхшы олып корюнсе, шуны яп. Сеннен берабер Алла оладжакъ. 8Менден эвель Гилгал шеэрине бар, мен анда айванларны къурбан чалып бутюнлей якъмакъ ве аманлыкъ къурбанлары кетирмек ичюн келирим. Меним кельгенимни еди кунь бекле, сонъ не япмакъ кереклигини санъа анълатырым, – деди.

9Шаул Смаилден айланып къайткъанда, Алла онъа бам-башкъа юрек берди, ве бутюн аляметлер шу куню де ерине кельди. 10+Олар Гивагъа кельген сонъ, оларгъа пейгъамберлер расткельди. Шаулгъа Алланынъ Руху энип, о, оларнынъ арасында пейгъамберлик япып башлады. 11Оны эвельден бильген адамлар, онынъ пейгъамберлер сырасында Алланынъ шейлерини айтып юргенини корип, бири-бирлерине:

– Киш огълу Шаулгъа не олды? Шаул да пейгъамберлерденми? – дедилер. 12+Анда олгъанларнынъ бириси:

– Я оларнынъ бабасы ким? – деп джевапланды.

Шунынъ ичюн «Шаул да пейгъамберлерденми?» деген айтым пейда олды.

13Шаул Алланынъ шейлерини айтып битирип, ибадет тёпесине чыкъты. 14Шаулнынъ эмджеси Шаулдан ве хызметчи огъландан:

– Сиз къайдаларгъа бардынъыз? – деп сорадылар. О:

– Эшеклерни къыдырмагъа бардыкъ, лякин оларны тапмайып, Смаилге кирдик, – деди. 15Шаулнынъ эмджеси:

– Смаил санъа не айтты? – деп сорады. 16Шаул эмджесине:

– О бизге эшеклер тапылгъаны акъкъында айтты, – деди. Лякин падишалыкъ япаджагъы акъкъындаки Смаилнинъ сёзлерини ачмады.

Шаул – биринджи падиша

17Смаил халкъны РАББИге, Мицпа шеэрине чагъырды. 18+О, Исраиль огъулларына:

– РАББИ, Исраильнинъ Алласы бойле дей: «Мен Исраильни Мысырдан чыкъардым ве мысырлылар элинден къуртардым, сизни эзиетлеген башкъа падишалардан да къуртардым». 19+Сиз исе, сизни бутюн белялардан ве къасеветлерден къуртаргъан Алланъызны энди ред эттинъиз. Онъа: «Бизге падиша бер», – дединъиз. Шимди РАББИнинъ огюнде къабиле-къабиле, сой-сой турунъыз, – деди.

20Смаил эр бир Исраиль къабилесининъ огюне кельмесини эмир этти ве оларнынъ арасындан Биньямин къабилеси сечильди. 21Сонъ Биньямин къабилесининъ сойларына бирер-бирер кельмесини эмир этти, ве Матрийнинъ сою сечильди. Сонъ Киш огълу Шаул косьтерильди. Оны къыдырып башладылар ве тапмадылар. 22РАББИден:

– О мында энди кельгенми? – деп сорадылар. РАББИ:

– Мына, о керваннынъ алетлери арасында сакълана, – деди. 23Чапып, оны андан алдылар. О, халкънынъ арасында турды, онынъ бою эр кестен бир баш юксек эди.

24+Смаил бутюн халкъкъа:

– РАББИ кимни сечип алгъаныны коресизми? Халкънынъ арасында онъа тенъ кельген ёкъ, – деди. О заман бутюн халкъ:

– Яшасын падиша! – деп къычырды. 25+Смаил халкъкъа падишалыкънынъ бутюн акъ-укъукъларыны тарифледи, оларны китапта язды ве РАББИнинъ огюне къойды. Сонъ халкъны озь эвлерине йиберди. 26Шаул Гивагъа, озь эвине кетти; онынънен берабер юреклеринде Алласы олгъан джесюрлер кетти. 27+Ярамай кишилер исе: «Омы бизни къуртараджакъ?» – деп, оны ред эттилер ве бахшыш багъышламадылар. Шаул исе бир шей айтмады.

11

Шаул аммонлыларны енъе

11^1+Бир кунь аммонлы Нахаш кельди ве Явеш-Гилад шеэрини алкъагъа сарды. Явешнинъ эписи сакинлери Нахашкъа:

– Бизнен бирлеш, биз санъа хызмет этермиз, – дедилер. 2+Аммонлы Нахаш исе:

– Мен сизлернен бирлеширим, лякин меним бир шартым бар: бутюн Исраильни масхара этмек ичюн, эр биринъизнинъ онъ козюни чыкъарып алырым, – деди. 3Явеш акъсакъаллары:

– Бизге еди кунь бер, бутюн Исраильге эльчи ёллайджакъмыз. Эгер кимсе келип, бизни къуртармаса, биз санъа теслим олурмыз, – дедилер.

4+Эльчилер Шаул яшагъан Гивагъа келип, халкъкъа эр шейни айтып бердилер. Бутюн халкъ яйгъара котерип агълады. 5Шаул туварларыны айдап, тарладан кельди ве:

– Халкъкъа не олды? Не ичюн агълай? – деп сорады. Онъа Явеш халкъынынъ сёзлерини айтып бердилер. 6+Бу сёзлерни эшиткенде, Шаулгъа Алланынъ Руху энди, ве о, пек ачувланды. 7+Эки туварны алып парчалады ве бутюн Исраиль сынъырларына эльчилерни ёллап, Шаул ве Смаилнен берабер кетмегенлернинъ туварларынен тыпкъы бойле оладжагъыны беян этти. РАББИ халкъны къоркъунен сарды, ве олар эписи бирлешип чыкътылар. 8+Шаул Безекте Исраиль огъулларынынъ 300 000 ве Ехуда акъайларынынъ 30 000 кишисини топлады. 9Кельген эльчилерге:

– Явеш-гиладлыларгъа бойле айтынъыз: «Ярын кунеш къыздыргъанда, биз сизни къуртараджакъмыз», – деди.

Эльчилер къайтып, Явеш халкъына буны айткъан сонъ, олар пек къувандылар. 10Явеш халкъы Нахашкъа:

– Ярын сизге теслим оладжакъмыз, бизнен не истесенъиз, оны япынъыз, – дедилер.

11+Эртеси куню Шаул халкъны учь болюкке больди, олар кунь догъмаздан эвель ордунынъ ичине сокъулдылар ве аммонлыларны кунеш къыздыргъандже ольдюрдилер. Сагъ къалгъанлар даркъатылды, олар тек бирер-бирер къалды. 12Бундан сонъ халкъ Смаилге:

– «Шаулмы бизге падишалыкъ япаджакъ?» – дегенлер къайда? Оларны бизге беринъиз, ольдюрейик, – деди. 13Лякин Шаул:

– Бугунь кимсени ольдюрмеге олмаз, чюнки бугунь РАББИ Исраильни къуртарды, – деди. 14+Смаил халкъкъа:

– Гилгалгъа кетейик ве падишалыкъны янъыдан къурайыкъ, – деди.

15Халкъ Гилгалгъа кетип, Шаулны РАББИнинъ огюнде Гилгалда падиша яптылар ве анда РАББИге аманлыкъ къурбанларыны чалдылар. Шаул ве бутюн Исраиль анда пек шенъленди.

12

Шаул халкъкъа мураджаат эте

12^1+Смаил бутюн Исраиль халкъына:

– Мына мен сизинъ айткъанларынъызны динълеп, сизге падиша къойдым. 2Энди падишанъыз бар. Мен исе къарт олдым, сачларым агъарды, огъулларым да сизинъ аранъызда. Мен яшлыгъымдан бугуньге къадар огюнъизде юрдим. 3+Шимди РАББИнинъ огюнде ве Онынъ ягънен сюрткен адамы огюнде шаат олунъыз: эгер мен бирисининъ бугъасыны я эшегини алгъан, бирисини алдаткъан я да бирисини зорлагъан, бахшышлар алып, ишине козь юмгъан олсам, айтынъыз, эписини одерим, – деди. 4Халкъ исе:

– Ёкъ, бизни алдатмадынъ, зорламадынъ, кимседен бир шей алмадынъ, – деди. 5Смаил оларгъа:

– Менде ич бир къабаат тапмагъанынъызгъа бугунь РАББИ ве Онынъ ягънен сюрткен адамы шааттыр, – деди. Олар:

– Шааттыр, – дедилер. 6Сонъ Смаил халкъкъа:

– РАББИ Муса ве Харунны къойып, баба-деделеринъизни Мысырдан алып чыкъты. 7Шимди огюмде турунъыз, мен РАББИнинъ огюнде, РАББИ сизге ве баба-деделеринъизге япкъан эйиликлери ичюн, сизлернен давалашаджагъым.

8+Якъуп Мысыргъа кельген сонъ, бабаларынъыз РАББИни чагъырып башлады, ве РАББИ оларгъа Муса ве Харунны ёллады. Олар бабаларынъызны Мысырдан чыкъарып, бу ерде ерлештирдилер. 9+Лякин бабаларынъыз РАББИни, озь Алласыны унуттылар. Шунынъ ичюн РАББИ оларны Хацор ордусынынъ башы Сисеранынъ элине, фелестинлилернинъ элине ве Моав падишасынынъ элине теслим этти, оларны дженкке огъратты. 10+О вакъыт бабаларынъыз РАББИни чагъырып: «Сени быракъып, гуна ишледик, Баал ве Ашторет путларына хызмет эттик. Энди бизни душманларымыздан къуртар, биз кене Санъа хызмет этермиз», – деп къычырдылар. 11+О заман РАББИ Еруббаалны, Беданны[*], Йифтахны ве Смаилни ёллап, сизни эписи душманларынъыздан къуртарды. Сиз раат-раат яшап башладынъыз. 12+Лякин Аммон падишасы Нахашнынъ сизге къаршы чыкъкъаныны корип, манъа: «Ёкъ, бизни падиша идаре этсин», – дединъиз. Амма сизинъ падишанъыз – Алланъыз, РАББИдир.

13Бойлеликнен, сизинъ талап эткен, сечип алгъан падишанъыз – мына. РАББИ сизге падиша къойды. 14Эгер РАББИден къоркъып, Онъа хызмет этсенъиз, Оны динълеп, эмирлерине къаршы чыкъмасанъыз, озюнъиз де, сизни идаре эткен падишанъыз да Алланъыз олгъан РАББИнинъ ёлунен юреджексинъиз. 15+Эгер де РАББИни динълемейип, РАББИнинъ эмирлерине къаршы чыкъсанъыз, РАББИ, баба-деделеринъизге къаршы чыкъкъаны киби, сизге де къаршы чыкъаджакъ. 16Энди козюнъиз огюнде РАББИ япкъан буюк ишке бакъынъыз. 17Шимди ашлыкъ ормакъ вакъты дегильми? Лякин мен РАББИни чагъырырым да, О, гудюрди ве ягъмур йиберер. Сонъ сиз, озюнъизге падиша талап этмекнен РАББИнинъ огюнде насыл буюк гуна къазангъанынъызны корер ве билирсинъиз, – деди.

18Смаил РАББИни чагъырды, ве РАББИ шу куню гудюрди ве ягъмур йиберди. Халкъ РАББИден ве Смаилден пек къоркъты. 19Смаилге ялвардылар:

– Биз, къулларынъ, ольмейик деп, РАББИнинъ, сенинъ Алланъ огюнде дува эт, чюнки биз бутюн япкъан гуналарымызгъа, падиша сорап, даа бир гуна къоштыкъ, – дедилер. 20Смаил халкъкъа:

– Къоркъманъыз. Эльбет, гуна яптынъыз, лякин РАББИден чекильменъиз, джан-гонъюльден Онъа хызмет этинъиз, 21+бир шейге ярамайджакъ путларгъа баш урманъыз. Олар сизге файда кетирмез де, къорчаламаз да. Олар – бир шейге ярамайджакъ. 22+РАББИ Озюнинъ шерефли Ады ичюн Озюнинъ халкъыны къалдырмаз. О сизни Озюнинъ халкъы оларакъ сайлап алды. 23+Мен РАББИнинъ огюнде гуна ишлемем ве сизинъ акъкъынъызда дуваларымны токътатмам, сизге догъру ве адалетли ёл огретирим. 24+Факъат РАББИден къоркъунъыз ве Онъа акъикъатнен, джан-гонъюльден ибадет этинъиз. Онынъ насыл буюк ишлер япкъаныны озьлеринъиз корьдинъиз де. 25+Эгер де яманлыкъ этеджек олсанъыз, озюнъиз де, падишанъыз да гъайып оладжакъ, – деди.

13

Шаул фелестинлилернен дженк эте

13^1Шаулнынъ падишалыкъ эткенине бир йыл толды. Экинджи йылы Исраильге падишалыкъ эткенде, о, озюне 3 000 исраилли сайлап алды. 2Микмаста ве Бет-Эль дагъында Шаулнен берабер 2 000 адам, Биньямин топракъларында олгъан Гивада Ёнатаннен берабер даа 1 000 адам бар эди. Къалгъанларны исе о, озь эвлерине йиберди. 3+Ёнатан фелестинлилернинъ Гевадаки сакъчы болюгини ольдюрди. Фелестинлилер бундан хабердар олды, Шаул бору чалып:

– Еудийлер эшитсин, – деп, бутюн мемлекетке хабер этти.

4Бутюн исраиллилер Шаул фелестинлилерни енъгени акъкъында эшитти ве фелестинлилернинъ оларны кореджек козьлери ёкъ олгъаныны билип, Гилгал шеэрине, Шаулгъа топлаштылар.

5+Фелестинлилер Исраильге къаршы дженк этмеге топландылар: 30 000 дженк арабасы ве 6 000 атлы, денъиз ялысындаки къум киби чокъ адам топланды. Келип, Микмаста, Бет-Авеннинъ шаркъ тарафында, ордунен ерлештилер.

6+Исраиллилер агъыр алгъа тюшкенлерини ве хавфлы вазиетте къалгъанларыны анълап, къоба ве дагъларда, къаялар арасында, къазылгъан чукъурларда ве къуюларда сакъланмагъа башладылар. 7Еудийлернинъ базылары Иордан озенини кечип, Гилад ве Гъад топракъларына къачып кеттилер. Шаул о вакъыт Гилгалда эди, ве онен берабер олгъан халкъ къоркъып башлады. 8+Шаул еди кунь Смаилни бекледи, лякин Смаил Гилгалгъа кельмеди. Халкъ Шаулдан къачып башлады. 9Шаул:

– Бутюнлей якъыладжакъ ве аманлыкъ къурбанлары ичюн бельгиленген шейлерни кетиринъиз, – деди. Сонъ къурбанларны чалып бутюнлей якъты. 10Лякин къурбанлар янып биткенде, Смаил кельди. Шаул онынъ огюне, оны къаршыламакъ ве селямлашмакъ ичюн чыкъты. 11Амма Смаил онъа:

– Сен не яптынъ? – деди. Шаул:

– Мен халкънынъ къачкъаныны, сен исе бельгиленген вакъытта кельмегенинъни, фелестинлилернинъ Микмаста топлангъаныны корьдим де: 12«Шимди фелестинлилер Гилгалгъа уджюм этеджек, мен исе РАББИге мураджаат этмедим», – деп тюшюндим. Шунынъ ичюн къурбан чалып якъмагъа къарар эттим, – деди. 13+Смаил Шаулгъа:

– Ахмакъ шей яптынъ, чюнки Алланъ олгъан РАББИнинъ санъа берильген эмирини беджермединъ. Беджерген олсанъ, РАББИ сенинъ Исраильге япкъан падишалыгъынъны даимий этер эди. 14+Энди исе падишалыгъынъ йыкъыладжакъ. Сен РАББИнинъ эмирлерини беджермегенинъ ичюн, РАББИ Озюнинъ юрегине яткъан адамны тападжакъ да, Озюнинъ халкъыны идаре этмеге онъа эмир этеджек, – деди.

15Сонъ Смаил турды, Гилгалдан чыкъып, Биньяминнинъ Гивасына кетти. Шаул исе, озюнен берабер олгъан халкъны сайып, 600 адам эсаплады. 16Ёнатан адлы огълунен ве янында олгъан адамларнен Биньяминнинъ Гевасында ерлештилер. Фелестинлилернинъ ордусы исе Микмаста ерлешкен эди.

17Фелестин ордусындан эр ерни дарма-дагъын этмек ичюн учь отряд чыкъты. Бириси Шуал ериндеки Офра шеэрине догърулды, 18экинджиси – Бет-Хоронгъа, учюнджиси исе – Цевоим вадийине бакъкъан байырларнынъ тёпесиндеки сынъыргъа, сахрагъа ёл алды.

19Исраиль ерлеринде демирджилер ёкъ эди, чюнки фелестинлилер, еудийлер озюне къылыч я сюнгю ясамасын деп, къоркъа эдилер. 20Эписи исраиллилер озь сабан тишлерини, кетмен, балта ве оракъларыны фелестинлилерде къайрамагъа меджбур эдилер. 21Сабан тишлерини ве чапаны къайрамакънынъ фияты – кумюшнинъ учьте экиси; сенек, балта, я да айван айдагъан таякънынъ уджуны къайрамакънынъ фияты – кумюшнинъ учьте бири эди.[*]
22Шу себептен дженк вакътында Шаул ве огълу Ёнатандан гъайры, оларнынъ янында олгъан кимсенинъ не къылычы, не мызрагъы бар эди. 23Фелестинлилернинъ бир болюги Микмаснынъ кечювине кетти.

14

Ёнатаннынъ къараманлыгъы

14^1Шаулнынъ огълу Ёнатан озюнинъ силя ташыгъан хызметчисине:

– Айды, о тарафтаки фелестинлилернинъ отрядына кечейик, – деди. Бабасына исе бир шей айтмады.

2Шаул шу вакъыт Гиванынъ четинде, Мигрондаки нар терегининъ тюбюнде эди. Онынънен берабер 600 адам бар эди. 3+Анда эфод кийип юрген Ахия да бар эди. Онынъ бабасы Ахитув, эмджеси Икъавод, къартбабасы Пинехас эди. Пинехаснынъ бабасы исе Элий, Шилода РАББИге руханийлик япкъан адам эди.

Халкъ Ёнатаннынъ кеткенини бильмей къалды.

4Фелестинлилернинъ отрядына якъынлашмакъ ичюн, Ёнатангъа бир кечюв ёлуны алмакъ керек эди, онда бир тарафта къая, экинджи тарафта да къая бар эди. Бирисининъ ады Парылдагъан, экинджисининъ ады Когемли[*] эди. 5Бир къая шимальден Микмас тарафкъа, экинджиси дженюптен Гевагъа бакъа эди.

6+Ёнатан озь силя ташыйыджысына:

– Айды, шу сюннетсизлернинъ отрядына кечейик. Бельки РАББИ бизге ярдымджы олур. РАББИ эм чокъ адам ярдымынен, эм аз адам ярдымынен къуртара билир, – деди. 7Силя ташыйыджысы онъа:

– Санъа не догъру олып корюнсе, шуны яп. Къайда кетеджек олсанъ, мен де сеннен кетерим, – деди. 8Ёнатан исе:

– Шимди биз оларнынъ янына кечип, козь оглеринде токътармыз. 9Эгер олар: «Биз сизге якъынлашмагъандже, токътап турунъыз», – деселер, биз еримизде токътап, оларгъа котерильмемиз. 10Эгер де олар: «Бизге котерилинъиз», – деселер, биз котерилирмиз. Бу – РАББИ оларны бизим къолумызгъа теслим эткенининъ алямети олур, – деди.

11+Олар экиси фелестинлилернинъ козю огюнде тургъанда, фелестинлилер:

– Мына еудийлер сакъланып отургъан чукъурлардан чыкъалар, – дедилер. 12Отряддакилер Ёнатан ве силя ташыйыджысына:

– Бизге котерилинъиз, сизге бир шей айтаджакъмыз, – деп къычырдылар. Ёнатан силя ташыйыджысына:

– Айды, кеттик, РАББИ оларны Исраиль къолуна теслим этти, – деди. 13Сонъ Ёнатан тырмашып башлады, силя ташыйыджысы да онынъ артындан тырмашты. Ёнатан фелестинлилерни йыкъып башлады, силя ташыйыджысы да оларны ольдюре башлады. 14Эки бугъа бир куньде сюрип олгъан тарланынъ ярысында Ёнатан ве онынъ силя ташыйыджысы шу биринджи уджюмде йигирмиге якъын адам ольдюрди. 15Тарладаки Фелестин ордусыны шиддетли къоркъу сарып алды. Илери болюклер ве эр ерни дарма-дагъын эткен адамлары къалтырап башлады, бутюн ер титреди, ве эписини Алладан кельген буюк къоркъу къаплады.

Фелестинлилерге къаршы дженк

16Биньяминнинъ Гивасындаки Шаулнынъ сакъчылары, фелестинлилернинъ анда-мында къалабалыкъ ичинде дагъылып чапкъаныны корьдилер. 17Шаул халкъына:

– Адамларымызны топлап, бизнен ким олмагъаныны бакъынъыз, – деди. Бакъып чыкъсалар, Ёнатан ве онынъ силя ташыйыджысы ёкъ. 18+Шаул Ахиягъа:

– Алланынъ Сандыгъыны кетир, – деди. Алланынъ Сандыгъы о вакъыт Исраиль огъулларында эди.

19Шаул руханийнен лаф этип тургъанда, фелестинлилернинъ ордусындаки къалабалыкъ даа да артты. Шаул руханийге:

– Айды, ишинъни токътат! – деди.

20+Шаул ве онынънен берабер олгъан халкъ къычырып, дженк мейданына кельдилер. Анда фелестинлилер къылычларынен бир-бирлерини ольдюре эдилер; къалабалыкъ пек буюк эди. 21О заман, эвеллери фелестинлилерге къошулгъан ве ордунен берабер эр ерде юрген еудийлер Шаул ве Ёнатаннен олгъан исраиллилерге къошулды. 22Эфраимлилернинъ дагълы топрагъында сакъланып отургъан исраиллилер, фелестинлилернинъ къачкъаны акъкъында эшитип, дженкке кириштилер. 23Шу куню РАББИ исраиллилерни къуртарды, дженк исе Бет-Авенгедже узанды. 24Исраиль халкъы о куню пек ёрулды. Шаул исе:

– Ким бугунь кунеш батмаздан эвель ве мен душманларымдан акъкъымны алмаздан эвель бир шей ашаса, лянет олсун, – деп, халкъны емин эттирди. Ве кимсе бир шей ашамады.

Дженктен сонъ олып кечкен вакъиалар

25Бутюн халкъ ормангъа кетти. Анда бир аланчыкъта бал бар эди. 26Халкъ ормангъа киргенде:

– Мына, бал акъа, – деди. Лякин кимсе къолуны биле узатмады, чюнки халкъ еминден къоркъа эди. 27Ёнатан исе бабасынынъ сёзлерини эшитмеген эди. Элиндеки таягъыны узатып, балгъа тыкъты, агъзына узатты ве къапты, шу ань такъаты кельди. 28Халкътан бириси онъа:

– Бабанъ: «Ким бугунь аш ашаса, лянет олсун», – деди, шунынъ ичюн халкъ пек ёрулды, – деди. 29+Ёнатан:

– Бабам эр кеске беля кетирди. Бакъынъыз, шу балдан бир парча ашагъан сонъ, такъатым кельди. 30Эгер халкъ бугунь душманларындан не тапып ашагъан олса, фелестинлилернинъ магълюбиети даа да бетер олмаз эдими? – деди.

31+О куню халкъ фелестинлилерни Микмастан Аялонгъа къадар къувып ольдюрди ве зияде ёрулды. 32Бундан сонъ халкъ дженктен тюшкен авгъа атылып, къой-эчкилер, туварлар, бузав-таналарны алып, ерге серип соя ве къанынен берабер ашай башладылар. 33+Буны Шаулгъа еткиздилер:

– Мына, халкъ РАББИ огюнде гуна къазана, этни къанынен берабер ашай, – дедилер. Шаул:

– Сиз Аллагъа къаршы джинает яптынъыз. Манъа шу дакъкъасы бир балабан таш юварлатып кетиринъиз, – деди. 34Сонъ Шаул:

– Халкъ арасында юрип беян этинъиз: эр кес озь бугъасыны, озь къоюны мында кетирип, ташта сойсун ве ашасын. РАББИнинъ огюнде гуна къазанмасын, къанынен берабер ашамасын, – деди. Геджеси эр кес озь бугъасыны кетирип, озь къолунен сойды. 35Шаул исе РАББИге къурбан чалгъан ерни къурды. Бу онынъ тарафындан РАББИге къурулгъан биринджи къурбан ери олды.

36Шаул:

– Геджеси фелестинлилернинъ пешинден къувайыкъ, сабагъадже оларнынъ эр бир шейини тартып алайыкъ, бирисини сагъ къалдырмайыкъ, – деди. Онъа:

– Санъа не яхшы олып корюнсе, шуны яп, – дедилер. Руханий исе:

– Аллагъа мураджаат этейик, – деди. 37+Шаул Алладан:

– Фелестинлилернинъ пешинден къувайыкъмы? Оларны Исраиль къолуна теслим этеджексинъми? – деп сорады. Амма Алла шу куню онъа джевап бермеди. 38О заман Шаул:

– Халкънынъ бутюн ёлбашчылары мында кельсин ве гуна кимнинъ устюнде олгъаныны сорап бильсин. 39Исраильни къуртаргъан Алланен ант этем! Гуна огълум Ёнатаннынъ устюнде олса биле, о да мытлакъа олер, – деди. Лякин халкънынъ арасындан онъа кимсе джевап бермеди. 40Сонъ Шаул бутюн исраиллилерге:

– Сизлер бир тарафта тизилинъиз, мен ве огълум Ёнатан исе дигер тарафта турайыкъ, – деди. Халкъ онъа:

– Санъа не догъру олып корюнсе, шуны яп, – деди. 41Шаул:

– Я РАББИ! Исраильнинъ Алласы! Догъру джевап бер, – деди. Къабаат Шаулнен Ёнатангъа косьтерильди, халкъ исе гунасыз олып чыкъты. 42+Шаул:

– Меним я да огълум Ёнатаннынъ къабаатыны косьтер, – деди. Къабаат Ёнатангъа костерильди. 43Шаул Ёнатангъа:

– Айт, не яптынъ? – деди. Ёнатан эр шейни айтып берди:

– Мына, элимдеки таякънен бираз бал ашадым. Энди ольмек кереким, – деди. 44Шаул:

– Ёнатан, эгер сен бугунь ольмесенъ, Алла бойнумны урсун, – деди. 45+Лякин халкъ Шаулгъа:

– Исраильге бойле буюк къуртулыш кетирген Ёнатан не ичюн оледжек? Олмайджакъ шей! Тири Алланен ант этемиз: онынъ башындан бир сач биле тюшмейджек, чюнки о, Алланынъ ярдымынен иш тутты, – деди. Шу куню халкъ Ёнатанны къорчалады, ве о ольмеди.

46Сонъ Шаул фелестинлилернинъ пешинден къувмады, ве фелестинлилер озь ерлерине къайттылар.

Шаулнынъ дженк къараманлыгъы

47+Шаул Исраильнинъ падишасы олгъан сонъ, эр тарафтаки душманларынен дженклешти: Моавнен, аммонлыларнен, Эдомнен, Цова падишаларынен, фелестинлилернен де дженклешти. Кимге къаршы чыкъмасын, эписини енъди. 48+Шаул джесаретли дженклешти, амалеклилерни енъди ве Исраильни дарма-дагъын эткен адамлардан къуртарды.

49+Шаулнынъ огъуллары Ёнатан, Йишвий ве Малкий-Шуа эдилер. Онынъ даа эки къызы бар эди: буюги – Мерав ве кичиги – Микъал. 50+Шаулнынъ апайы – Ахимаац къызы Ахиноам, ордусынынъ башы – Шаулнынъ эмджеси Нернинъ огълу Авнер эди. 51+Шаулнынъ бабасы Киш ве Авнернинъ бабасы Нер Авиэлнинъ огъуллары эдилер.

52+Шаулнынъ бутюн падишалыгъы заманында фелестинлилерге къаршы токътамадан дженк кетти. Шаул бирде-бир къараман ве джесаретли адам корьсе, оны озюне алды.

15

Амалеклилерге къаршы дженк

15^1+Бир кунь Смаил Шаулгъа:

– РАББИ мени Озюнинъ халкъына, Исраильге падишалыкъ япмагъа сени ягънен сюртмек ичюн йиберди. Энди РАББИнинъ айткъаныны динъле, – деди. 2+– Ордуларнынъ РАББИси бойле дей: «Мен, Исраиль Мысырдан чыкъкъанда, амалеклилер онынъ ёлуны къапаткъаныны эследим. 3Энди бар да, амалеклилерге уджюм эт, онынъ эр бир шейини ёкъ эт. Оларны аджыма. Акъаймы, апаймы, генчми, къундакътаки баламы, бугъамы, къоймы, девеми, эшекми, – эписини ольдюр».

4+Шаул халкъыны Телаимде топлады ве 200 000 джаяв аскер ве 10 000 ехудалыларны эсаплады. 5Сонъ Шаул амалеклилернинъ шеэрине къадар кетип, вадийде сакъланып бекледи. 6+Шаул кенлилерге:

– Амалеклилерден кетинъиз, мен оларнен берабер сизлерни де ольдюрмейим, чюнки сиз, исраиллилер Мысырдан кеткенде, оларгъа мерамет эйлединъиз, – деди. Ве кенлилер амалеклилерден айырылдылар.

7+Шаул амалеклилерни Хавиладан, Мысырдан шаркъта олгъан Шургъа къадар къырды. 8+Амалеклилернинъ падишасы Агъагъны тирилейин тутты, лякин халкъыны къылычнен урып ольдюрди. 9Амма Шаул ве халкъы Агъагъны ве къой-эчкилернинъ, туварларнынъ, семиз бузав-таналарнынъ ве къозуларнынъ энъ яхшысыны ве шейлернинъ яхшысыны бутюнлей ёкъ этмеге истемедилер. Тек ярамай ве керекмеген эписи шейлерни бутюнлей ёкъ эттилер.

Рабби Шаулны ред эте

10+Сонъ РАББИ Смаилге:

11– Мен Шаулны падиша этип къойгъаныма пек языкъсындым, чюнки о, Менден юзюни чевирди, Меним эмиримни беджермеди, – деди.

Смаил пек къасеветленди ве бутюн гедже РАББИге дувалар этти.

12+Саба эрте турып, Смаил Шаулнен корюшмеге кетти. Смаилге, Шаулнынъ Къармелге барып озюне абиде къойгъаны акъкъында ве Гилгалгъа кеткени акъкъында хабер эттилер. 13Смаил Шаулгъа кельгенде, Шаул онъа:

– РАББИ санъа эйилик япсын! Мен РАББИнинъ эмирини беджердим, – деди. 14Смаил исе:

– Я къулакъларым эшиткен къой-эчки мелегени ве туварларнынъ сеслери не демек? – деп сорады. 15Шаул:

– Оларны амалеклилерден кетирдик. Халкъ къой-эчки ве туварларнынъ энъ яхшысыны РАББИге, сенинъ Алланъа къурбан чалмакъ ичюн сакълады. Къалгъаныны исе бутюнлей ёкъ эттик, – деди. 16Смаил Шаулгъа:

– Токъта, РАББИ манъа геджеси айткъан сёзлерини айтайым, – деди. Шаул исе:

– Айт, – деди. 17Смаил:

– Сен озь-озюнъни пек алчакъ сая эдинъ, лякин Исраиль къабилелерининъ башлыгъы олдынъ, ве РАББИ сени ягънен сюртип, Исраильнинъ падишасы этти. 18РАББИ сени ёллап: «Бар да, гуналы амалеклилернинъ джанларыны РАББИге къурбан эт, оларны тамамынен къыргъандже, оларгъа къаршы дженк эт», – деди. 19Не ичюн РАББИнинъ айткъаныны тутмайып, авгъа атылдынъ ве РАББИнинъ огюнде яманлыкъ яптынъ? – деди.

20Шаул Смаилге:

– Мен РАББИнинъ айткъаныны динъледим, РАББИ ёллагъан ерге кеттим, амалеклилернинъ падишасы Агъагъны кетирдим, амалеклилерни бутюнлей ёкъ эттим. 21Халкъ исе авдан къой-эчки ве туварларны, ёкъ этиледжек олгъан шейлернинъ энъ яхшысыны РАББИге, сенинъ Алланъа, Гилгалда къурбан чалмакъ ичюн къалдырды, – деди. 22+Смаил Шаулгъа:

– РАББИ ичюн, бутюнлей якъылгъан айванлар ве бахшышлар Оны динълемектен хайырлымы? Динълемек – къурбандан яхшы, эмирге бойсунмакъ – къочкъарнынъ ягъындан яхшыдыр, – деди. 23+– Исьян котермек – фал бакъмакъ киби, инатлыкъ – путларгъа ибадет киби гунадыр. Сен РАББИнинъ сёзлерини ред эткенинъ ичюн, О да сени терк этти, энди падиша олмайджакъсынъ, – деди. 24Шаул Смаилге:

– Мен гуна яптым. РАББИнинъ эмирини беджермедим, сенинъ сёзюнъни де тутмадым. Лякин мен халкътан къоркътым, оны динъледим. 25Шимди исе гунамны багъышла ве меннен берабер РАББИге ибадет этмеге къайт, – деди. 26Смаил Шаулгъа:

– Ёкъ, сеннен берабер къайтмайджагъым. Сен РАББИнинъ сёзюни ред эттинъ, РАББИ де сени терк этти. Исраильнинъ падишасы олмайджакъсынъ, – деп джевап берди. 27+Смаил кетмек ичюн айланды, лякин Шаул онынъ урбасына япышып, оны йыртты. 28+О вакъыт Смаил:

– Бугунь РАББИ сенден Исраиль падишалыгъыны тутып алды, оны сенден яхшысына, сенинъ якъынынъа берди. 29+Исраильнинъ Эбедий Олгъан ялан айтмай ве языкъсынмай, чюнки О, адам дегиль, инсан киби языкъ этмей, – деди. 30Шаул:

– Мен гуна яптым, амма сен бугунь халкъымнынъ акъсакъаллары огюнде ве Исраиль огюнде манъа урьмет косьтер, меннен берабер къайт, мен де сенинъ Алланъа, РАББИге ибадет этейим, – деди. 31Смаил Шаулнен берабер къайтты, ве Шаул РАББИге ибадет этти.

32Сонъ Смаил:

– Манъа амалеклилернинъ падишасы Агъагъны кетиринъиз, – деди. Агъагъ эеджанланмай кельди ве:

– Эльбетте, олюм аджджысы башымдан кечкен, – деди. 33Лякин Смаил:

– Сенинъ къылычынъ аналарны баласыз къалдыргъаны киби, сенинъ ананъ да, башкъа къадынлар арасында, огъулсыз къалсын, – деди де, Агъагъны Гилгалда, РАББИнинъ огюнде къылычнен урып ярды.

34Сонъ Смаил Рамагъа къайтты, Шаул исе озь эвине, Шаулнынъ Гивасына кетти.

35+Бундан сонъ Смаил озюнинъ сонъки куньлерине къадар Шаулнен корюшмеди, лякин Шаул акъкъында къайгъырды. РАББИ де Шаулны Исраиль падишалыгъына къойгъанына языкъсынды.

16

Смаил Давутны ягънен сюртип падиша эте

16^1+Бир кунь РАББИ Смаилге деди:

– Шаулгъа даа не къадар янаджакъсынъ? Мен оны Исраиль падишалыгъы тахтындан алып ташладым. Бойнузынъны ягънен толдур да, бар. Мен сени вифлеемли Йишайгъа ёллайым. Онынъ огъуллары арасында Мен падишалыкъкъа ляйыкъ адамны таптым.

2– Мен насыл барайым? Шаул эшитир ве мени ольдюрир, – деди Смаил.

– Бир тана ал да: «Мен РАББИге къурбан чалмакъ ичюн кельдим», – деп айт, – деди РАББИ. 3– Йишайны да къурбангъа чагъыр. Мен санъа не япмакъ кереклигини косьтеририм. Мен санъа айткъан адамны ягънен ягъларсынъ.

4Смаил РАББИ айткъаны киби япты. Вифлеемге кельген сонъ, онынъ огюне шеэрнинъ акъсакъаллары къалтырап чыкътылар ве:

– Сенинъ кельгенинъ хайырлымы? – деп сорадылар.

5+– Э, хайырлы. РАББИге къурбан чалмакъ ичюн кельдим. Абдест алып, меннен берабер къурбан чалмагъа келинъиз, – деди о.

Смаил Йишайнен огъулларыны эляллап, оларны къурбан чалмагъа чагъырды. 6+Олар кельген сонъ, Смаил Элиавны корип:

– Керчектен, бу адам РАББИ ягънен ягълайджакъ адамдыр, – деди.

7+Лякин РАББИ Смаилге:

– Сен онынъ дюльбер къыяфетине, юксек боюна бакъма. Мен оны ред эттим. Мен адам киби бакъмайым. Адам адамнынъ юзюне бакъа, РАББИ исе юрегине бакъа, – деди.

8Сонъ Йишай Авинадав адлы огълуны чагъырды ве Смаилнинъ огюне кетирди. Смаил:

– Буны да РАББИ сайламады, – деди. 9+Йишай Шамманы кетирди, Смаил:

– Буны да РАББИ сайламады, – деди. 10Йишай Смаилге еди огълуны кетирди, лякин Смаил онъа:

– Буларнынъ арасындан РАББИ ич бирини сайламады, – деди. 11Сонъра о:

– Эписи огъулларынъ мындамы? – деп Йишайдан сорады.

– Даа кичиги бар. О, къой-эчкилерни бакъа, – деди Йишай.

– Бир адамны ёлла да, оны кетирт. О, мында кельмегендже, уйле ашына отурмамыз, – деди Йишайгъа Смаил.

12Йишай бир адамны ёллады ве кичигини кетиртти. О, ал янакълы, дюльбер козьлю ве муляйим эди.

РАББИ Смаилге:

– Оны шимди ягънен ягъла. Мен оны сайлап алдым, – деди.

13+Смаил ягъ толу бойнузыны алып, Давутны агъаларынынъ козю огюнде ягънен ягълады, ве шу куньден башлап, РАББИнинъ Руху Давутта къуветли эди. Сонъ Смаил Рамагъа кетти.

Давут Шаулнынъ сарайында

14+РАББИнинъ Руху Шаулдан кетип, оны РАББИден кельген яман рух къыйнап башлады. 15Шаулнынъ хызметчилери онъа:

– Мына, сени Алладан кельген яман рух къыйнай. 16Эфендимиз бизге, къулларынъа, эмир этсин ки, биз сантыр яхшы чалгъан адамны къыдырып тапайыкъ. Алладан кельген яман рух сени къыйнап башлагъанда, о, чалып, сени тынчландырыр, – дедилер.

17+Шаул, оларгъа джевап берип:

– Манъа яхшы чалгъан адамны тапып, яныма кетиринъиз, – деди.

18О вакъыт хызметчилеринден бири:

– Мына мен вифлеемли Йишайнынъ огълуны корьдим. О яхшы чала. Озю де джесюр ве къараман киши, сёзлери де акъыллы, корюниши де гузель, РАББИ де онен берабер, – деди.

19Бундан сонъ Шаул Йишайгъа хаберджилерни йиберип:

– Манъа сюрюнъни бакъкъан огълунъ Давутны ёлла, – деди.

20Йишай отьмек, бир мешин торба шарап эшекке юклеп ве бир улакъны алып, огълу Давутнен Шаулгъа йиберди. 21Давут, Шаулгъа келип, онъа хызмет этти. Шаул оны пек бегенди ве озюнинъ силя ташыйыджысы япты. 22Сонъ Шаул Йишайгъа бойле хабер йиберди:

– Давут меним яхшы мунасебетимни къазанды, о, манъа хызмет этсин.

23Сонъ, Алладан кельген рух Шаулны къыйнагъанда, Давут сантыр алып, чала эди. Шаул озюни енъгильдже ис этти, онынъ алы яхшы олды, ве яман рух ондан кете эди.

17

Гольят чыкъып, исраиллилерни курешмеге давет эте

17^1+Фелестинлилер, дженклешмек ичюн, озь ордуларыны топлап, Ехудада булунгъан Сокъо шеэрине кельдилер ве Сокъонен Азекъа арасында олгъан Эфес-Даммим шеэринде дженк ордусыны ерлештирдилер.

2Шаул ве исраиллилер исе, озь ордуларыны топлап, Эла вадийинде ерлештирдилер ве фелестинлилерге къаршы дженклешмеге азырландылар. 3Фелестинлилер – бир байырда, исраиллилер – башкъа бир байырда ерлештилер, араларында исе – вадий бар эди. 4+Фелестинлилернинъ ордусындан, Гъат шеэринден олгъан Гольят деген курешчи чыкъты. Онынъ бою учь метр ве бир къарыш[*] эди. 5Башында бакъыр башлыгъы, озю пуллу кольчуга кийген эди, ве бакъыр кольчуганынъ агъырлыгъы элли кило[*] эди. 6Онынъ аякъларында – бакъыр тизликлери, сыртында – бакъыр ханджери бар эди. 7+Мызрагъынынъ агъачы токъуджыларнынъ орамы киби пек къалын, демир уджу исе алты кило[*] агъырлыгъында эди. Гольятнынъ огюнде къалкъаныны ташыгъан аскер кете эди.

8+Гольят токътап, исраиллилернинъ ордуларына багъырып, оларгъа:

– Сиз не ичюн дженклешмеге азырланып чыкътынъыз? Сиз Шаулнынъ къулларысынъыз. Мен исе фелестинлим. Аранъыздан биринъизни сайланъыз да, меним яныма кельсин. 9Эгер о, меннен дженклешип, мени ольдюрсе, биз сизлернинъ къулларынъыз олурмыз. Эгер мен оны енъип ольдюрсем исе, сиз бизим къулларымыз олып, бизге хызмет этеджексинъиз, – деди.

10Фелестинли даа бойле деди:

– Бугунь мен исраиллилернинъ ордуларыны дженклешмеге чагъырам. Беринъ манъа биринъизни, биз экимиз дженклешейик.

11Шаул ве бутюн исраиллилер фелестинлининъ бу сёзлерини эшитип, къоркъкъанларындан отьлери патлады.

Давут Шаулнынъ ордусында

12Давут Ехудада ерлешкен Вифлеемден олгъан эфратлы Йишайнынъ огълу эди. Йишайнынъ секиз огълу бар эди. О, Шаулнынъ заманларында къартлыгъына етти ве акъайларнынъ арасындаки къартларнынъ бириси эди.

13+Йишайнынъ учь буюк огълу Шаулнен берабер дженкке кеттилер. Мына оларнынъ адлары: буюги – Элиав, экинджиси – Авинадав, учюнджиси – Шамма. 14Давут исе энъ кучюги эди. Учь буюк огълу Шаулнен кеттилер, 15Давут исе де Шаулда эди, де Вифлеемге къайтып, бабасынынъ къойларыны бакъа эди.

16Анавы фелестинли Гольят саба ве акъшам озюни косьтерип чыкъты ве бойле этип, озюни къыркъ кунь девамында косьтерди.

17Йишай Давут огълуна:

– Агъаларынъа ярым чувал[*] къавурылгъан богъдай данелери ве мына бу он отьмекни ал да, тез-тез дженк ордусындаки олгъан агъаларынъа чап. 18+Бу он дане къашкъавалны исе бинъбашына алып кет. Агъаларынънынъ ишлери насыл олгъаныны биль ве олардан бир хабер алып кель, – деди.

19О заман Шаул, Давутнынъ агъалары ве исраиллилернинъ бутюн аскерлери Эла вадийинде фелестинлилернен дженклеше эдилер.

20Давут саба-эрте турып, къаравулгъа къой-эчкилерини къалдырды ве Йишай буюргъаны киби, юкюни алып, орду мейданынынъ янына кельди. О заман орду, сырагъа тизилип, дженкке азырлыгъыны косьтерип багъырды.

21Исраиллилер ве фелестинлилер сыра къаршысына сыра къойдылар. 22Давут озь юкюни орду емегини къаравуллагъан адамгъа къалдырып, дженк сыраларына чапты. 23Мында келип, агъаларынынъ ишлери насыл олгъаныны сорады. Тамам оларнен субетлешип тургъанда, Гъат шеэринден олгъан фелестинли курешчи Гольят, фелестинлилернинъ сыраларындан чыкъып, сёзлерини текрарлады, ве Давут оларны эшитти. 24Бутюн исраиллилернинъ аскерлери исе, бу адамны корип, ондан пек къоркъып къачтылар.

25+– Бу чыкъаяткъан адамны коресинъизми? О, исраиллилерни масхара этмек ичюн чыкъа. Эгер бирев оны ольдюрсе, падиша онъа чокъ зенгинликлер бахшыш этер, къызыны да онъа акъайгъа берер ве бутюн бабасынынъ эвдекилерини Исраильде налоглардан азат этер, – дедилер.

26Давут янында тургъан адамлардан:

– Шу фелестинлини ольдюрген ве Исраильни масхаралыкътан азат эткен адамгъа не оладжакъ? Тири Алланынъ ордусыны дженклешмеге чагъырмакъ ичюн, ким олгъан бу сюннетсиз фелестинли? – деп сорады.

27Халкъ онъа кене падишанынъ сёзлерини текрарлап, фелестинлини ольдюрген адамгъа не оладжагъыны айтты. 28Давутнынъ буюк агъасы Элиав, онынъ аскерлернен субет эткенини эшитип, Давуткъа пек ачувланды ве:

– Сен мында не ичюн кельдинъ? О бир къач дане къой-эчкини сахрада кимге къалдырдынъ? – деп сорады. – Сенинъ къопайлыгъынъны, пис юрегинъни билем: сен дженкке бакъмагъа кельдинъ, – деди. 29Давут:

– Мен не яптым? Сёзлеринъ ботен! – деп, 30агъасындан башкъа бир аскерге айланды ве кене шу сёзлерни айтты. Халкъ онъа эвелькиси киби джевап берди.

31Адамлар, Давут айткъан сёзлерни эшитип, Шаулгъа еткиздилер, ве Шаул Давутны чагъыртты. 32Давут Шаулгъа:

– Бу себептен кимсенинъ джесарети тюшмесин. Мен, сенинъ къулунъ, барарым да, шу фелестинлинен дженклеширим, – деди.

33– Сен бу фелестинлинен дженклешмек ичюн, онъа къаршы чыкъып оламазсынъ. Сен даа генчсинъ, о исе, генчлигинден берли аскер, – деди Давуткъа Шаул.

34– Мен, сенинъ къулунъ, бабамнынъ къой-эчкилерини бакъып юргенимде, ойле ола эди ки, арслан яхут аюв келип, сюрюден айван алып кетсе, 35мен онынъ пешинден къувалай, оны ура ве агъзындан айванны тартып ала эдим. О, меним устюме атылгъанда, мен оны сакъалындан тутып ура ве ольдюре эдим. 36Сенинъ къулунъ арсланны да, аювны да ольдюре эди. Бу сюннетсиз фелестинлининъ алы да оларнынъ алы киби оладжакъ, чюнки о, Тири Алланынъ ордусыны дженклешмеге чагъыра. 37Мени арсландан да, аювдан да къуртаргъан РАББИ шу фелестинлининъ элинден де къуртарыр, – деди Шаулгъа Давут.

– Бар, РАББИ сени къорчаласын, – деди Давуткъа Шаул.

38Сонъ Шаул Давуткъа озь урбаларыны, башына бакъыр башлыкъны, устюне де кольчуганы кийдирди. 39Давут урбасынынъ устюнден онынъ къылычыны белине такъты ве юрип башлады, амма бойле силягъа ич алышмагъан эди. Сонъ Шаулгъа:

– Мен бойле юрип оламам, чюнки алышмадым, – деди ве бутюн шейлерни устюнден чыкъарды. 40Къолуна таягъыны алды ве ирмакътан озюне беш дане тегиз таш чыкъарып, янында олгъан чобан чантасы ичине къойды. Къолундаки таш сапанынен[*] фелестинлиге якъынлашты.

Давут Гольятны енъе

41Фелестинли Гольят огге чыкъты ве Давуткъа якъынлашып башлады. Къалкъан ташыгъан аскери онынъ огюнде кете эди. 42Гольят Давутны корип, онъа нефретнен бакъты, чюнки Давут яш, ал янакълы ве муляйим эди.

43– Сен манъа не таякъ котерип чыкътынъ: мен санъа копекми ёкъса? – деди фелестинли ве, озь аллаларыны чагъырып, Давутны къаргъады. 44+– Манъа якъын кель, сенинъ джесединъни къушларгъа ве кийик айванларгъа берерим, – деди о Давуткъа.

45+Давут исе фелестинлиге джевап берип:

– Сен манъа къаршы къылыч, мызракъ ве ханджернен чыкътынъ, мен исе санъа къаршы сен дженклешмеге чагъыргъан Коктеки Ордуларнынъ РАББИсинен, Исраиль ордуларынынъ Алласынен чыкъам. 46+Бугунь РАББИ сени меним къолума береджек. Мен сени урып ольдюририм, башынъны кесерим, фелестинлилер ордусынынъ джесетлерини исе къушларгъа ве кийик айванларгъа берерим. 47+Бутюн дюнья билир ки, Исраильде Алла бардыр. Мында олгъан бутюн халкъ билир ки, РАББИ къылычнен ве мызракънен къуртармай. О, сизни бизим къолумызгъа береджек. РАББИ Озю дженк эте! – деди.

48Гольят юрип, Давуткъа якъынлашып башлагъанда, Давут ашыкъып, фелестинлининъ къаршысына, душманларынынъ сыраларына таба чапты. 49Къолуны чантасынынъ ичине тыкъып, андан таш алды да, ташны сапанындан атты. Таш фелестинлининъ манълайына урды да, анда санчылды. Фелестинли бет устюне йыкъылды. 50+Бойле этип, Давут фелестинлини таш сапанынен ве ташнен енъди, урды да, ольдюрди. Къолунда къылычы биле ёкъ эди. 51Сонъ фелестинлининъ янына чапып келип, устюне басты, фелестинлининъ къылычыны къынындан чыкъарып, оны ольдюрди ве башыны кесип ташлады.

Фелестинлилер, батырлары ольгенини корип, къачтылар. 52+Исраиль ве Ехуда аскерлери исе багъырып, фелестинлилерни вадийнинъ башына къадар ве Экрон шеэрининъ араба къапусына къадар къувдылар. Ольдюрильген фелестинлилернинъ джесетлери Гъат ве Экрон шеэрлерине къадар узангъан Шаараим ёлунда серилип къалдылар.

53Исраиль огъуллары фелестинлилерни къувмакътан къайттылар ве оларнынъ ордуларыны дарма-дагъын эттилер.

54+Давут фелестинлининъ башыны алып, оны Ерусалимге кетирди, онынъ силясыны исе озь чадырына къойды.

Давутны Шаулгъа кетирелер

55+Шаул, фелестинлилерге къаршы чыкъаяткъан Давутны корип, орду башлыгъы Авнерден:

– Авнер! Бу йигит кимнинъ огълу? – деп сорады. Авнер онъа:

– Джанынънен ант этем, падишам, бильмейим, – деди. 56Падиша:

– Айса, бу яш кимнинъ огълу экенини сорап биль, – деди.

57Давут фелестинлилерни енъгенинден сонъ къайтаяткъанда, Авнер оны Шаулгъа алып кельди. Давутнынъ къолунда фелестинлининъ башы бар эди. 58Шаул:

– Йигит, сен кимнинъ огълу оласынъ? – деп сорады. Давут:

– Къулунъ вифлеемли Йишайнынъ огълу олам, – деп джевап берди.

18

18^1+Давут Шаулнен лакъырдысыны битиргенде, Ёнатан Давутны пек бегенди, оны озюни севгени киби севди. 2Шаул Давутны шу куню озюнде къалдырды, бабасынынъ эвине къайтмагъа ёл бермеди. 3Ёнатан Давутнен берабер бирлешме къурды, чюнки оны озюни севгени киби севди. 4Ёнатан озюнинъ усть урбасыны чыкъарып, Давуткъа берди, бундан гъайры башкъа урбаларыны да берди, къылычыны, яйыны ве къушагъыны да берди.

5Давут, Шаул оны къайда йибермесин, эр ерде акъылнен иш тутты, ве Шаул оны аскерлерининъ башы этип къойды. Буны бутюн халкъ ве Шаулнынъ хызметчилери пек бегенди.

Шаул Давутны пахыллай

6+Давут башкъаларнен берабер фелестинлилерни енъип къайтаяткъанда, бутюн Исраиль шеэрлерининъ апайлары Шаул падишанынъ огюне йырлап, ойнап, даре ве башкъа чалгъы алетлер чалып чыкътылар ве 7+кулип:

– Шаул бинълерни енъди, Давут исе – он бинълерни! – къычырып дедилер. 8Шаул пек къасеветленди, бойле сёзлерни бегенмеди ве:

– Давуткъа он бинълер бердилер, манъа исе бинълер. Онъа энди тек падишалыкъ етишмей, – деди. 9Шу куньден сонъ Шаул Давутны куньлеп башлады.

10+Экинджи куню Шаулгъа Алла йиберген бир яман рух япышты, ве о, озь эвинде сачмалап башлады. Давут исе, башкъа вакъытлары олгъаны киби, онынъ янында чалгъы алетини чала эди. Шаулнынъ къолунда сюнгю бар эди. 11Шаул: «Давутны диваргъа мыхлап къояйым», – деп тюшюнди ве сюнгюсини Давуткъа атты. Лякин Давут эки кере четке чекильди.

12Шаул Давуттан къоркъып башлады, чюнки РАББИ, Шаулдан юзь чевирип, Давутнынъ янында эди. 13Шаул Давутны озюнден узакълаштырды, оны бинъбашы этип къойды. Давут дженкте ордугъа ёлбашчылыкъ япа эди. 14+Бутюн ишлерини акъылнен тута эди, чюнки РАББИ онынъ янында эди. 15Шаул онынъ пек акъыллы олгъаныны корип, ондан пек къоркъты. 16Исраильден ве Ехудадан эписи адамлар Давутны пек севдилер, чюнки о, дженкте оларгъа ёлбашчылыкъ япа эди.

Шаулнынъ къызы Давутнынъ апайы ола

17+Шаул Давуткъа:

– Мына буюк къызым Мерав. Мен оны санъа апай этип берейим. Джесаретли ол да, РАББИнинъ дженклерини алып бар, – деди. Озю-озюне исе: «Давут меним къолумдан дегиль де, фелестинлилернинъ къолундан ольсюн», – деди. 18+Давут исе Шаулгъа:

– Падишагъа киев олмакъ ичюн, Исраильде бабамнынъ сою, мен ве меним аятым ляйыкъ дегиль, – деди.

19+Шаул къызы Меравны Давуткъа береджек вакъыт кельгенде, оны мехолалы Адриэлге бердилер. 20Лякин Давуткъа Шаулнынъ башкъа къызы Микъал севда олды. Буны Шаулгъа хабер эткенде, Шаул къуванды. 21Шаул: «Оны Давуткъа берсем, о, Давуткъа къапкъан олур, ве фелестинлилер оны ольдюрир», – деп тюшюнди. Шаул экинджи кере Давуткъа:

– Къызыма эвленип, меннен тувгъан оладжакъсынъ, – деди.

22Шаул хызметчилерине:

– Мына, «Падиша сени бегене, хызметчилери де сени севе, айды, падишанынъ киеви ол», деп, Давуткъа гизлиден айтынъыз, – деп буюрды. 23Шаулнынъ хызметчилери бу сёзлерни Давуткъа еткиздилер. Давут оларгъа:

– Падишанынъ киеви олмакъ къолай бир шей беллейсизми? Мен – фукъаре ве кучюк бир адамым, – деди.

24Шаулнынъ хызметчилери онъа Давутнынъ сёзлерини айтып бердилер. 25+Шаул исе:

– Давуткъа айтынъыз: «Падиша къызы ичюн ич бир къалым истемей, ялынъыз юз фелестинлини сюннет этип, падишанынъ душманларындан акътыман алмакъ ичюн, оларнынъ кесильген тери парчаларыны кетир», – деди. Шаул, фелестинлилер Давутны ольдюрир, деген умютте эди.

26Хызметчилер бу сёзлерни Давуткъа айтып бердилер, ве Давут падишанынъ киеви олмагъа истеди. 27Бельгиленген куньлер кечмезден эвель, Давут ве онынъ аскерлери ёлгъа чыкъты, эки юз фелестинлини ольдюрди ве оларны сюннет этип, кесильген тери парчаларыны алып кельди. Шуларны падишанынъ киеви олмакъ ичюн кетирди. Шаул къызы Микъалны Давуткъа акъайгъа берди.

28Шаул бакъып, РАББИ Давутнынъ янында олгъаныны ве къызы Микъал оны севгенини анълады. 29Шаул Давуттан даа да бетер къоркъмагъа башлады, ольгендже онынъ душманы олды. 30Фелестинлилер дженкке чыкъкъанда, Давут дженк башлагъанындан берли бутюн Шаулнынъ хызметчилеринден акъыллы иш тутты ве шунынъ ичюн буюк нам къазанды.

19

Шаул Давутнынъ артындан къувалай

19^1Бир кунь Шаул, огълу Ёнатангъа ве хызметчилерине Давутны ольдюрмеге эмир этти. Лякин Шаулнынъ огълу Ёнатан Давутны пек севе эди. 2Шунынъ ичюн о, Давуткъа:

– Меним бабам Шаул сенинъ олюминъни къыдыра. Ярын сакът ол, гизли бир ерге сакълан да, отур, – деп хабер этти. 3– Мен исе бабамнен берабер сен сакълангъан тарлагъа чыкъарым, сенинъ акъкъынъда бабама айтарым ве не бильсем, санъа айтып берерим, – деди.

4Ёнатан Шаулгъа Давутны макътады ве:

– Падишам къулу Давуткъа къаршы гуна ишлемесин. О, санъа къаршы бир шей япмады, ве онынъ япкъан ишлери санъа чокъ файда кетирди. 5+О, фелестинлилерни енъмек ичюн, озь джаныны аямады, ве РАББИ бутюн Исраильге буюк къуртулыш багъышлады. Сен буны корип, къувана эдинъ. Шимди исе не ичюн къабаатсыз къанны тёкип, гуна ишлеп, Давутны себепсиз ольдюрмек истейсинъ я? – деди. 6Шаул Ёнатаннынъ сёзлерини динъледи ве:

– Тири Алланен ант этем! Давут ольмез, – деди.

7Сонъ Ёнатан Давутны чагъырды ве Шаулнынъ сёзлерини онъа айтып берди. Давутны Шаулнынъ огюне кетирди, ве Давут эвеллери киби онынъ янында олды.

8Кене дженк башлады, ве Давут чыкъып, фелестинлилернен урушты. Оларны буюк магълюбиетке огъратты, ве фелестинлилер ондан къачып кеттилер.

9+Шаул эвинде отургъанда, Алла онъа кене яман рухны йиберди. Шаулнынъ къолунда сюнгю бар эди. Давут исе чалгъы алетини чала эди. 10Шаул Давутны мызракънен диваргъа мыхлайджакъ олды, лякин Давут чекильди ве мызракъ диваргъа сапланды. Шу геджеси Давут къачып къуртулды. 11+Шаул озь хызметчилерини Давутнынъ эвине, оны беклеп сабагъадже ольдюрсинлер деп, ёллады. Давутнынъ къадыны Микъал Давуткъа:

– Эгер бу гедже джанынъны къуртармасанъ, ярын сени ольдюрирлер, – деди.

12+Давутны пенджереден чыкъарды, ве о, къачып къуртарылды. 13Микъал исе бир пут алып, оны тёшекке къойды, башы уджуна эчки терисини къойды ве кийимлернен къапатты. 14Шаул хызметчилерини Давутны якъаламагъа йиберди, лякин Микъал:

– О хаста, – деди. 15Шаул хызметчилерине:

– Давутны бакъынъыз, оны манъа ольдюрмек ичюн тёшегинен берабер кетиринъиз, – деди. 16Хызметчилер келип бакъса, не корьсюнлер: тёшекте пут, башы уджунда исе эчки териси. 17О заман Шаул Микъалгъа:

– Не ичюн мени алдаттынъ, душманымны къачсын деп, не ичюн йибердинъ? – деди. Микъал исе:

– О манъа: «Мени йибермесенъ, сени ольдюририм», – деди, – деп айтты.

18+Давут къачып къуртулды ве Рамагъа, Смаилнинъ янына кельди. Онъа Шаулнынъ эр бир эткен ишлери акъкъында айтып берди. Олар Смаилнен берабер ёлгъа чыкътылар ве Найотта токътадылар.

19Шаулгъа:

– Давут Рамада, Найотта, – деп еткиздилер. 20+Шаул хызметчилерини Давутны якъаламагъа йиберди, олар исе Алланынъ шейлерини анълаткъан пейгъамберлерни ве оларнынъ башлыгъы олгъан Смаилни корьдилер. Алланынъ Руху Шаулнынъ хызметчилерине де энди, олар да Алланынъ шейлерини анълатып башладылар.

21Буны Шаулгъа еткиздилер, ве о, башкъа хаберджилерини йиберди. Лякин олар да пейгъамберлик япып башладылар. Сонъ Шаул учюнджи кере хаберджилерини йиберди. Булар да пейгъамберлик япып башладылар. 22Сонъ Шаул озю Рамагъа кетти. Секъудаки буюк къуюгъа къадар кельди ве:

– Смаил ве Давут къайдалар? – деп сорады. Онъа:

– Мына, Рамада, Найотта, – дедилер.

23+Шаул анда, Рамадаки Найоткъа кетти. Онъа да Алланынъ Руху энди, ве о, Рамадаки Найоткъа кельгендже ёл бою пейгъамберлик япты. 24+Сонъ урбаларыны чыкъарып, Смаил огюнде пейгъамберлик япты, бутюн кунь ве геджеси чыплакъ ятты. Шунынъ ичюн: «Шаул да пейгъамберлерденми?» деген айтым пейда олды.

20

Ёнатан ве Давут

20^1+Давут Рамадаки Найоттан къачты ве Ёнатангъа келип:

– Мен не яптым? Меним къабаатым неде? Къайсы гунам ичюн бабанъ меним джанымны къыдыра? – деп сорады. 2Ёнатан онъа:

– Ёкъ-ёкъ, сен ольмезсинъ. Бабам манъа айтмайып, кучюк-буюк олсун, ич бир ишини башламай. Айса не ичюн бу ишни менден гизлейджек? Олмайджакъ шей, – деди. 3Давут ант этип:

– Бабанъ сенинъ манъа олгъан яхшы мунасебетинъ акъкъында яхшы биле, шунынъ ичюн озь-озюне: «Ёнатан къасевет этмесин деп, онынъ бир шейден хабери олмасын», – дей. Лякин РАББИ Адынен сенинъ огюнъде ант этем: меннен олюмнинъ арасында бир адым къалды, – деп айтты. 4Ёнатан Давуткъа:

– Джанынъ не истесе, шуны япарым, – деди. 5Давут Ёнатангъа:

– Мына ярын янъы ай чыкъар, мен падишанен берабер софра башында отурмакъ кереким, амма сен мени йибер, мен тарлада о бириси кунюнинъ акъшамынадже сакъланайым. 6Эгер бабанъ мени сораса, сен: «Давут менден сорап, озюнинъ Вифлеем шеэрине кетти. Олар союнен берабер йыллыкъ къурбан кетиреджек экенлер», – деп айт. 7Эгер бунъа: «Яхшы», – десе, демек, бир шей ёкъ. Эгер ачувланса, шуны биль ки, бабанъ ярамай иш тюшюнип чыкъаргъан. 8+Сен исе къулунъа мераметли ол, чюнки сен къулунънен берабер РАББИнинъ огюнде бирлешме къурдынъ. Эгер къабаатым олса, мени ольдюр. Мени бабанъа алып кетмеге не керек? – деди. 9Ёнатан Давуткъа:

– Бойле шей сеннен олмаз! Эгер бабамнынъ санъа къаршы бир ярамай шей тюшюнип чыкъаргъаныны бильсем, санъа шу саат хабер этерим, – деди. 10Давут Ёнатандан:

– Эгер бабанъ санъа къаба джевап берсе, мени ким хабердар этеджек? – деп сорады. 11Ёнатан Давуткъа:

– Айды, юр, тарлагъа чыкъайыкъ, – деди. Экиси де тарлагъа чыкътылар. 12Ёнатан Давуткъа:

– РАББИнинъ, Исраиль Алласынынъ огюнде ант этем! Ярын я да о бириси куню бабама хаберим олгъаныны косьтермейип сорап бакъайым. Эгер онынъ санъа мунасебети яхшы олса, мен исе бу хаберни санъа шу ань еткизмесем, 13РАББИ бойнумны урсун! Эгер де бабам санъа къаршы бир ярамай шей тюшюнип чыкъаргъан олса, буны да санъа хабер этерим. Сонъ сени йиберерим, ве сен сагълыкънен барарсынъ. РАББИ, эвель бабама ярдымджы олгъаны киби, санъа да ярдымджы олсун! – деди. 14– Мен сагъ олсам, РАББИ санъа мерамет эткени киби, сен де манъа мерамет эт. 15+Ольгенимден сонъ биле, РАББИ бутюн ер юзюнден Давутнынъ душманларыны сильсе, мераметинъни союмдан кесме, – деди.

16Бойле этип, Ёнатан Давутнынъ союнен анълашма япты ве:

– РАББИ Давутнынъ душманларыны ёкъ этсин! – деди.

17+Ёнатан Давутны севгенине кене ант этти. О, Давутны озюни севгени киби севе эди. 18Ёнатан онъа:

– Ярын янъы ай байрамы. Сенинъ акъкъынъда сорарлар, чюнки сен отургъан еринъ бош оладжакъ, – деди. 19– О бириси куню кетип, бундан эвель сакълангъан еринъе ашыкъып бар да, Эзел деген ташнынъ янында отур. 20Мен бир нишангъа аткъан олып, бу тарафкъа учь окъ атарым. 21Сонъ бир хызметчи огъланны йиберип: «Бар, окъларны тап», – дерим. Эгер онъа: «Окълар ана, санъа якъын олгъан тарафта, бар ал», – десем, сен манъа кель. РАББИнен ант этем, санъа ич бир зарар тиймез. 22Эгер огълангъа: «Окълар ана, сенинъ огюнъде, сенден узакъ олгъан тарафта», – десем, къач, чюнки РАББИ сени йибере. 23Экимиз бири-биримизге айткъан сёзлерге РАББИ эбедиен шааттыр, – деди.

24Сонъ Давут тарлада сакъланды. Янъы ай чыкъты, ве падиша софрагъа отурды. 25+Падиша адет-узьре отургъан дивар янындаки ерине отурды. Ёнатан турды, ве Шаулнынъ янына Авнер отурды. Давутнынъ ери исе бош къалды. 26+Шаул шу куню бир шей айтмады, бельки, бир шей олгъан, бельки, Давут элялланмагъан, деп тюшюнди. 27Байрамнынъ экинджи куню кельди. Давутнынъ ери кене бош къалды. О заман Шаул огълу Ёнатандан:

– Йишай огълу тюневин де, бугунь де ашкъа не ичюн кельмеди? – деп сорады. 28Ёнатан Шаулгъа:

– Давут менден сорап, Вифлеемге кетти, – деп джевап берди. 29О манъа: «Мени йибер. Шеэримизде сойларым къурбан чаладжакъ, агъам мени давет этти. Эгер манъа мераметинъни косьтереджек олсанъ, мени агъаларымнен корюшмеге йибер», – деди. Шунынъ ичюн де бугунь падишанынъ софрасына кельмеди, – деди. 30Шаул Ёнатангъа пек ачувланды ве:

– Инат ороспунынъ огълу! Сенинъ ананъны да, озюнъни де масхара этип, Йишай огълунен достлашкъанынъны мен бильмейимми, ёкъса? 31Йишай огълу бу дюньяда тири олгъандже, не сен, не падишалыгъынъ турып оламайджакъ! Деръал адам йибер де, оны манъа кетирт. О, мытлакъа оледжек! – деди. 32Ёнатан бабасы Шаулдан:

– Оны не ичюн ольдюреджеклер? О не япты? – деп сорады. 33Шаул, Ёнатанны урайым деп, онъа догъру мызракъ атты. Сонъ Ёнатан, бабасы Давутны ольдюрмеге къарар эткенини анълады. 34Ёнатан софра башындан зияде ачувланып турды ве байрамнынъ экинджи куню ашамады. О, Давут ичюн пек къасеветленди, чюнки бабасы джаныны пек агъырткъан эди.

35Эртеси куню саба Ёнатан бельгиленген ерге Давуткъа тарлагъа чыкъты, янында огълан бала да эди. 36Ёнатан балагъа:

– Чап, мен аткъан окъларны къыдыр, – деди. Огълан чапты, Ёнатан исе окъларыны огъланнынъ огюнде тюшсюн деп, аткъан эди. 37Огълан Ёнатаннынъ окълары тюшкен ерге таба чапкъанда, Ёнатан онъа:

– Бакъ, окъ сенинъ огюнъде, узакъта, – деп къычырды. 38Ёнатан кене огълангъа:

– Тез чап, токътама, – деп къычырды. Бала окъларны топлап, саибине кельди. 39О, бир шей бильмей эди. Тек Ёнатаннен Давутнынъ эр шейден хабери бар эди.

40Ёнатан балагъа озь силясыны берип:

– Бар, шеэрге алып кет, – деди. 41Огълан бала кетти. Давут исе дженюп тарафындан котерильди, учь кере бетини ерге тийгизип, эгилип селямлашты. Сонъ экиси къучакълашып-опюшип агъладылар, факъат Давут бетер агълады. 42Сонъ Ёнатан Давуткъа:

– Аман-эсен бар, – деди. – Биз экимиз РАББИнинъ Адынен ант эттик: «РАББИ экимизнинъ арамызда, эвлятларымызнынъ арасында да омюрбилля шаат олсун».

43Сонъ Давут турып кетти, Ёнатан исе шеэрге къайтты.

21

Давут къачып кете

21^1+Давут Нов шеэрине руханий Ахимелекке кельди. Ахимелек Давутны корип, къоркъты ве Давуттан:

– Не ичюн бир озюнъсинъ? Янынъда не ичюн кимсе ёкъ? – деп сорады. 2Давут руханий Ахимелекке:

– Падиша манъа бир иш буюрды. «Мен сени не ичюн йибергенимни ве насыл иш буюргъанымны кимсе бильмесин», – деди. Адамларыма мени къайда къаршыламагъа кереклигини анълаттым, – деди. 3– Энди манъа бир шейлер бер, беш дане отьмек, я да не тапылса, шуны бер, – деди. 4Руханий Давуткъа:

– Шимди менде адий отьмек ёкъ, тек азиз отьмегим бар. Эгер акъайларынъ озьлерини къадынлардан узакъ туткъан олсалар, оны ашамагъа мумкюнлер, – деди. 5Давут Руханийге:

– Мен эр заман дженкке чыкъкъаным киби, бу кере де янымызда къадынларымыз ёкъ эди. Ёлумыз адий олгъан олса да, генчлеримизнинъ беденлери элял олып къалалар. Бойле бир куньде исе олар даа да зияде темизлигини сакълайлар, – деди. 6+Руханий онъа азиз отьмеклерни берди, чюнки РАББИнинъ булунувыны косьтерген пителерден башкъа отьмек ёкъ эди. Олар РАББИнинъ огюнден алынгъан эдилер, оларнынъ ерине исе энди сыджакъ отьмеклер къоюлгъан эди.

7+Шу куню о ерде РАББИнинъ огюнде олгъан эдомлы Доэг адлы Шаулнынъ бир хызметчиси, чобанларнынъ башлыгъы бар эди.

8Давут Ахимелекке:

– Мында сенде мызракъ я да къылыч ёкъмы экен? Падишанынъ буйругъы аджеле олды, мен озюме не къылыч, не де башкъа бир силя алмадым, – деди. 9+Руханий исе:

– Мына сен Эла вадийинде ольдюрген фелестинли Гольятнынъ къылычы бар, эфоднынъ артында, кийимге сарылгъандыр. Истесенъ, шуны ал, мында башкъасы ёкъ, – деди. Давут онъа:

– Онъа етерли сою ёкътыр, оны манъа бер, – деди.

10+Давут шу куню Шаулдан къачып, Гъат падишасы Акишке кельди. 11+Акишке онынъ хызметчилери:

– Бу Давут анавы топрагъынынъ падишасы дегильми? «Шаул бинълерни енъди, Давут исе – он бинълерни», – деп йырлагъан ве ойнагъанда, Давут акъкъында дегильми экен? – деп сорадылар.

12Давут бу сёзлерге дикъкъат этти ве Гъат падишасы Акиштен пек къоркъты. 13+Оларнынъ огюнде бетини къыйыштырды, озюни дели киби косьтереджек олып, къапуларда бир шейлер сызды, агъзындан силекейини акъызды. 14Акиш хызметчилерине:

– Корьмейсизми, о акълыны джойгъан, оны не ичюн манъа кетирдинъиз? – деди. 15– Огюмде озюни дели, акъылсыз киби косьтерсин деп, кетирдинъизми? Манъа озюмнинъ делилерим етмегенми? Буны да кетирдинъизми? Оны меним эвиме къойманъыз! – деп айтты.

22

Руханийлернинъ ольдюрилюви

22^1+Давут андан чыкъып, Адуллам къобасына къачты. Буны онынъ агъалары ве бабасы эшитип, онъа кельдилер. 2+Бутюн белягъа огърагъанлар, борджлу олгъанлар, джанлары гъам ичинде олгъанлар анда топлаштылар, ве Давут оларнынъ ёлбашчысы олды. Онен дёрт юзге якъын адам бирлешти.

3Давут андан Моавдаки Мицпагъа келип, Моав падишасына:

– Алла меним къадиримни бельгилегендже, бабамнен анам сизде къалып турсунлар, – деди. 4Оларны Моав падишасына кетирди. Олар анда, Давут къаледе сакълангъаны къадар, отурдылар. 5+Сонъ Гъад пейгъамбер Давуткъа:

– Бу къаледе къалма. Ехуда ерлерине кет, – деди. Давут кетип, Херет орманына кельди.

6Давут ве онынъ адамлары пейда олгъаны акъкъында Шаул эшитти. О вакъыт о, Гивада, дагъда тамариск тереги тюбюнде элине мызракъ алып отура, этрафында исе хызметчилери бар эди. 7Шаул янындаки хызметчилерине:

– Эй, Биньямин огъуллары, мени динъленъиз. Йишайнынъ огълу эпинъизге тарла ве юзюм багъчасы берер, эпинъизни бинъбашы, юзбашы этип къояр, деп беллейсизми? 8+Не ичюн эпинъиз манъа къаршы анълашып, огълум Йишай огълунен анълашма япкъаныны менден гизлединъиз? Сиз манъа языкъсынмайсыз. Огълум къулумны ёлдан урып, манъа къаршы къапкъан къойгъаныны не ичюн манъа айтмадынъыз? – деди.

9+Шаулнынъ хызметчилеринен берабер отургъан эдомлы Доэг онъа:

– Мен, Йишай огълу Нов шеэрине Ахитув огълу Ахимелекке кельгенини корьдим. 10+Ахимелек РАББИден онынъ акъкъында сорап, онъа аш ве фелестинли Гольятнынъ къылычыны берди, – деди.

11Падиша, Ахитув огълу руханий Ахимелекни ве Новдаки бабасынынъ бутюн союны – Нов шеэринде руханийлик япкъан эписини – чагъыртмакъ ичюн адам ёллады. Олар эписи падишагъа кельдилер. 12Шаул:

– Эй, Ахитув огълу, мени динъле, – деди. О исе:

– Эфендим, иште мен динълейим, – деп джевапланды. 13Шаул онъа:

– Не ичюн сен Йишай огълунен берабер манъа къаршы анълаштынъ, не ичюн сен онъа отьмек ве къылыч бердинъ, манъа къаршы чыкъып, бугунь къапкъан къойсун деп, не ичюн Алладан онынъ акъкъында сорадынъ? – деди. 14Ахимелек падишагъа:

– Хызметчилеринънинъ арасында Давут киби санъа садыкъ сою бармы? О, эм падишанынъ киеви, эм сакъчыларынънынъ башлыгъы ола, эм эвинъде урьмет къазана. 15Алладан онынъ акъкъында шу куню биринджи кере дегиль, эвель де сорай эдим. Ёкъ, падишам, мени, къулунъны ве къулунънынъ эвини къабаатлама. Бу иш акъкъында мен бир шей бильмей эдим, – деди. 16Падиша исе:

– Ахимелек, мытлакъа сен оледжексинъ, сен де, бутюн бабанънынъ эви де, – деди. 17Сонъ сакъчыларына:

– Барынъыз, РАББИнинъ руханийлерини ольдюринъиз. Олар Давуткъа къол туттылар, онынъ къачкъаныны билип, манъа хабер этмедилер, – деди. Лякин хызметчилер РАББИнинъ руханийлерине къол котермеге истемедилер. 18+Падиша Доэгге:

– Сен бар, руханийлерни ольдюр, – деди.

Эдомлы Доэг кетип, руханийлерге атылды ве шу куню кетен эфод кийген сексен беш адамны ольдюрди. 19Руханийлер яшагъан Нов шеэрини де къылычнен тар-мар этти. Акъайларны, апайларны, йигитлерни, балаларны, бугъа, эшек ве къой-эчкилерни – эписини къылычнен сойып чыкъты. 20+Ялынъыз Ахитувнынъ торуны, Ахимелекнинъ огълу Авиатар къачып къуртулды, Давуткъа къачып кетти, 21онъа Шаул РАББИнинъ руханийлерини къыргъаны акъкъында айтып берди. 22Давут Авиатаргъа:

– Шу куню, эдомлы Доэг анда олгъанда, мен онынъ Шаулгъа эр шейни еткизеджегини бильдим. Бабанънынъ эписи сойларынынъ гъайып олгъаны – меним къабаатым, – деди. – 23+Менде къал, къоркъма. Меним олюмимни истегенлер сенинъ де ольгенинъни истейлер. Мен сени къорчаларым, – деди.

23

Давут Кеила шеэрини къуртара

23^1+Фелестинлилер Кеилагъа уджюм этип, арманларны хырсызлагъанлары акъкъында Давуткъа хабер эттилер. 2Давут РАББИге мураджаат этип:

– Анда барайыммы, фелестинлилерни енъеримми? – деп сорады. РАББИ Давуткъа:

– Бар, фелестинлилерни енъеджексинъ ве Кеиланы азат этеджексинъ, – деп джевап берди. 3Лякин Давутнынъ адамлары онъа:

– Биз мында, Ехудада отурып, къоркъамыз. Кеилагъа, фелестинлилернинъ ордуларына къаршы насыл чыкъайыкъ? – дедилер. 4Давут кене РАББИге мураджаат этти, ве РАББИ онъа:

– Тур, Кеилагъа кет. Мен фелестинлилерни сенинъ къолунъа теслим этеджегим, – деди.

5Сонъ Давут адамларынен берабер Кеилагъа кетти. Фелестинлилернен дженклешти, оларынъ туварларыны айдап кетти, фелестинлилерни буюк магълюбиетке огъратты ве Кеила сакинлерини къуртарды. 6+Ахимелек огълу Авиатар Давуткъа Кеилагъа кельгенде, озюнен берабер эфодны кетирген эди.

7Давутнынъ Кеилагъа кельгени акъкъында Шаулгъа еткиздилер, ве Шаул:

– Алла Давутны меним къолума теслим этти. О къапу-пенджереси къапалы олгъан шеэрге келип, озю-озюни къапады, – деди.

8Сонъ Шаул, Кеилагъа кетмек ве Давутны алкъагъа сармакъ ичюн, бутюн халкъны дженкке чагъырды.

9+Давут, Шаул онъа къаршы ярамай шей тюшюнип чыкъаргъаны акъкъында бильген сонъ, руханий Авиатаргъа:

– Эфодны кетир, – деди. 10Давут:

– Я РАББИ, Исраильнинъ Алласы! Мен, къулунъ, Шаул Кеилагъа келип, шеэрни меним ичюн дарма-дагъын этеджеги акъкъында эшиттим. 11Кеила сакинлери мени онынъ къолуна теслим этеджеклерми? Къулунъ эшиткени киби, Шаул мында келеджекми? Я РАББИ, Исраильнинъ Алласы! Къулунъа айт, – деди.

– Шаул келеджек, – деп джевап берди РАББИ. 12Давут:

– Кеила сакинлери мени ве адамларымны Шаулнынъ къолуна теслим этеджеклерми? – деп сорады.

– Этеджеклер, – деди РАББИ.

13+О заман Давут ве 600 кишиге къадар адамлары турып, Кеиладан чыкъты ве анда-мында ер тапамайып юрдилер.

Шаулгъа Давутнынъ Кеиладан къачып кеткени акъкъында еткиздилер, ве о, уджюм сеферини токътатты.

Давут Зиф сахрасында

14+Давут сахрадаки пекитильген ерлерде яшады, сонъ Зиф сахрасындаки дагъларда яшады. Шаул оны эр кунь къыдырды. Лякин Алла Давутны онынъ къолуна теслим этмеди.

15Бир кунь Давут, Шаул оны къыдырып юргенини бильди. О озю Зиф сахрасындаки Хореште эди. 16Шаулнынъ огълу Ёнатан Давуткъа Хореш ерине кельди ве оны Аллагъа инанмагъа юреклендирди. 17+Онъа бойле деди:

– Къоркъма. Бабам Шаулнынъ къолуна тюшмейджексинъ, Исраильге падишалыкъ этеджексинъ. Мен исе сенден сонъ экинджи адам оладжагъым. Бабам Шаул буны биле.

18+Олар РАББИнинъ огюнде анълашма яптылар. Сонъра Давут Хореште къалды, Ёнатан исе эвине кетти.

19+Гивагъа, Шаулнынъ огюне зифлилер кельди ве:

– Иште, Давут бизим пекитильген ерлеримизде, Ешимоннынъ сагъындаки Хакила байырында, Хореште сакълана. 20Падиша, эгер истесенъ, бар. Бизим ишимиз исе – оны сенинъ къолунъа теслим этмектир, – дедилер. 21Шаул оларгъа:

– Мени аджыгъанынъыз ичюн РАББИ сизге мерамет этсин. 22Барынъыз да, онынъ къайда олгъаныны ве къайда юргенини даа да бакъынъыз, оны анда ким корьгенини билинъиз. Оны пек айнеджи дейлер де. 23Даа онынъ сакълангъан ерлерини тапынъыз ве манъа догъру хабер кетиринъиз. Сонъ мен сизлернен барарым. Эгер о, бу ерлерде олса, мен оны бутюн Ехуда аилелеринден къыдырып тапарым, – деди.

24+Зифлилер турып, Шаулдан эвель Зифке кеттилер. Давут исе адамларынен берабер Маон сахрасында, Ешимоннынъ сагъындаки Арава вадийинде эди. 25Шаул озюнинъ адамларынен берабер оны къыдырып кетти. Лякин Давуткъа буны хабер эттилер, ве о, къаягъа таба кечип, Маон сахрасында къалды. Шаул буны эшитип, Маон сахрасына Давутнынъ пешинден къувалады. 26Шаул дагънынъ бир тарафындан кете эди, Давут адамларынен исе дагънынъ башкъа тарафында эди. Давут Шаулдан ашыкъып къачаяткъанда, Шаул адамларынен берабер Давутны ве адамларыны якъалайджакъ олып, дагънынъ янындан чевирилип кетти. 27Шу вакъыт Шаулгъа хаберджи келип:

– Тез артынъа къайт. Топрагъымызгъа фелестинлилер уджюм этти, – деди. 28Шаул Давутны къувмакътан вазгечип, фелестинлилернинъ къаршысына кетти. Шунынъ ичюн шу ерге «Къачув къаясы» деген ад къоюлды.

24

Давут Шаулны ольдюрмеге истемей

24^1+Давут андан кетип, Эн-Гедининъ хавфсыз, яхшы пекитильген ерлеринде яшап башлады.

2Шаул фелестинлилернен дженклешип къайткъанда, онъа Давут Эн-Гедиде олгъаныны еткиздилер. 3Шаул учь бинъ энъ яхшы Исраильнинъ аскерини сайлап алып, Давутны ве адамларыны Дагъ Эчкилери Дагъынынъ янындан къыдырмагъа кетти. 4Ёл четиндеки къой-эчки ахырына кельди. О ерде къоба бар экен. Шаул анда аджетини битирмек ичюн кирди. Давут исе адамларынен берабер къобанынъ ичинде отура эди. 5Давутнынъ адамлары онъа:

– Мына, РАББИ санъа: «Иште, Мен душманларынъны къолунъа теслим этерим, онынънен не истесенъ, шуны япарсынъ», – деген кунь кельди, – дедилер.

Давут яваштан барып, Шаулнынъ урбасындан бир парча кесип алды. 6+Лякин Шаулнынъ урбасындан бир парча кесип алгъаны ичюн, Давутнынъ юреги сыкъылды. 7+Давут озь адамларына:

– Меним эфендиме, РАББИ ягънен сюрткен адамгъа меним къолумдан зарар кетирмеге РАББИ корьсетмесин. О – РАББИнинъ Месихидир, – деди.

8+Давут шу сёзлерни айтып, озь адамларыны токътатты, Шаулгъа къол котермеге ёл бермеди. Шаул турды да, къобадан ёлгъа чыкъты. 9Бундан сонъ Давут къобадан чыкъып:

– Падишам, эфендим! – деп, Шаулны чагъырды. Шаул айланды, Давут исе бетини ерге тийгизип, эгилип селямлашты. 10Сонъ Давут Шаулгъа:

– Не ичюн санъа: «Мына Давут санъа къаршы ярамай иш япмагъа чаре къыдыра», – деген адамларны динълейсинъ? 11Мына бугунь озюнъ корип турасынъ, РАББИ сени къобада меним къолума теслим этти. Манъа: «Оны ольдюр», – дедилер, лякин мен сени аджыдым ве: «Эфендиме къолумны котермем. О – РАББИнинъ Месихидир», – дедим.

12+Бабам! Элимдеки шу урба парчасына бакъ. Мен оны сенинъ урбанъдан кесип алдым, сени исе ольдюрмедим. Энди озюнъ бакъып корьдинъ, менде ярамайлыкъ ве хаинлик ёкъ, санъа къаршы гуна къазанмадым. Сен исе мени къыдырып, ольдюрмеге истейсинъ. 13+РАББИ озю экимизнинъ арамыздаки даваны чезсин, сенден меним акъкъымны алсын, лякин меним къолум санъа котерильмез. 14Къадимий айтымда айтылгъандыр: «Яман адамлар яманлыкъ япалар». Мен исе санъа тиймем. 15Исраиль падишасы кимге къаршы чыкъты? Кимнинъ артындан къуваладынъ? Ольген копекнинъ артындан, бир битнинъ пешинден. 16РАББИ Озю укюм чыкъарсын, экимизни укюм этсин. О, меним ишиме Озю бакъар, Озю корер, мени сенинъ къолунъдан къуртарыр, – деди.

17Давут лафыны битиргенде, Шаул:

– Давут, огълум, мен сени эшитемми? – деп, окюр-окюр агълады. 18Давуткъа: – Сен менден акълысынъ, чюнки меним яманлыгъыма сен яхшылыкъ къайтардынъ. 19Бугунь манъа яхшылыкъ япып, буны манъа косьтердинъ. РАББИ мени сенинъ къолунъа теслим эткенде, сен мени ольдюрмединъ. 20+Ким душманыны тапкъанда, оны азат этип, «Акъ ёл», – деп йиберер эди? Бугунь манъа япкъанынъ ичюн РАББИ санъа эйилик этсин. 21+Шимди билем: сен, шубесиз, падишалыкъ япаджакъсынъ, элинъ Исраиль падишалыгъыны къавий тутаджакъ. 22Энди манъа РАББИнинъ огюнде ант эт: мен ольген сонъ, эвлятларымны ёкъ этмейджексинъ ве бабамнынъ эвинден адымны сильмейджексинъ, – деди.

23Давут Шаулгъа ант этти. Шаул эвине кетти, Давут ве онынъ адамлары исе хавфсыз, яхшы къорулгъан бир ерге котерильдилер.

25

Давут ве Авигаил

25^1+Смаил кечинди. Бутюн исраиллилер топлашып агълаштылар ве оны Рамада, эвинде джыйдылар. Сонъ Давут Паран сахрасына кетти.

2Маонда бир адам бар эди. Онынъ Къармелде буюк иши бар эди. Шу адам пек зенгин олып, онынъ учь бинъ къою ве бинъ дане эчкиси бар эди. Бир кунь о, Къармелде къойларыны къыркътыра эди. 3+Бу адамнынъ ады Навал, апайынынъ ады исе Авигаил эди. Апайы акъыллы ве дюльбер, Навал исе къара юрекли, мераметсиз киши эди. О, Къалев союндан эди.

4Давут сахрада олгъанда, Навал къойларыны къыркътыргъаны акъкъында эшитти. 5Давут, Къармелге он хызметчи огълан йиберип, оларгъа:

– Къармелге котерилип, Навалгъа барынъыз, меним адымдан онен селямлашынъыз 6ве бойле айтынъыз: «Санъа сагълыкъ-селяметлик, эвинъе – тынчлыкъ-аманлыкъ, сенинъ эр бир шейинъе де аманлыкъ олсун. 7Бугунь мен, къойларынъны къыркътыргъанынъ акъкъында эшиттим. Сенинъ чобанларынъ бизде олгъанда, биз оларнынъ джанларыны агъыртмадыкъ, олар Къармелде булунгъан вакъытта бир шейлери гъайып олмады. 8Хызметчилеринъден сора, олар санъа айтарлар. Энди бу хызметчи огъланларгъа мераметинъни косьтер, чюнки олар хайырлы бир куньде кельдилер. Къулларынъа ве Давут огълунъа юрегинъден къопкъаныны бер», – деди.

9Давутнынъ хызметчилери келип, Навалгъа Давутнынъ адындан шу сёзлерни айтып бердилер ве индемейип бекледилер. 10Навал Давутнынъ хызметчилерине джевапланып:

– Давут ким олгъан? Йишай огълу да ким олгъан? Шимди саиплеринден къачып юрген къуллар чокъ. 11+Энди мен къойларымны къыркъкъан адамларгъа азырлап къойгъан отьмеклерни, сувны ве этни алып, кимсин-ким олгъан, къайдан кельгени белли олмагъан адамларгъа берейимми? – деди.

12Давутнынъ хызметчилери озь ёлларынен кери къайтып кеттилер, келип бу сёзлерни Давуткъа айтып бердилер. 13О заман Давут адамларына:

– Эр кес къылычыны белине такъсын, – деди. Эр кес къылычыны белине такъты. Давут озю де къылычыны алды, ве онынънен берабер дёрт юзге къадар адам кетти. Эки юз адам исе бутюн шейлерининъ янында къалды.

14Хызметчилернинъ бириси Навалнынъ апайы Авигаилге:

– Мына Давут, бизим эфендимизнен селямлашмакъ ичюн, сахрадан озюнинъ хаберджилерини ёллагъан. Амма саибимиз оларны къаба къабул эткен, – деп хабер этти. 15– Бу адамлар исе бизге мерамет косьтердилер, джанымызны агъыртмадылар, биз оларнен тарлада юргенде, бир шейимиз гъайып олмады. 16Олар, биз оларнынъ янында сюрюлеримизни отлатып юргенде, гедже-куньдюз бизни къорчаладылар. 17+Шимди тюшюнип бакъ, биз не япмалымыз, чюнки бизим саибимиз ве бутюн эвининъ башына мытлакъа беля тюшеджек. О, бир шейге ярамайджакъ адам, онынънен лаф этмеге чареси ёкътыр, – деди.

18О заман Авигаил ашыкъып, 200 дане отьмек, эки дане шарап толу мешин торба, беш дане пишмеге азыр олгъан къой, беш буюк савут[*] къавурылгъан богъдай данелери, 100 багъ къурутылгъан юзюм, 200 тёгерек басылгъан инджир алып, эшеклерге юкледи 19ве хызметчилерине:

– Менден огде кетинъиз. Мен артынъыздан кетейим, – деди. Акъайы Навалгъа исе бир шей айтмады.

20Авигаил эшекте отурып, дагънынъ айланчыкъ ёлларындан энгенде, онынъ огюне Давут ве адамлары чыкъты. Олар корюштилер. 21Давут:

– Эбет, бу адамнынъ малларыны сахрада нафиле къорчаладым, онынъ бир шейи гъайып олмады. О исе, яхшылыкъкъа яманлыкъ япты. 22+Эгер танъ аткъандже мен Навалнынъ союндан бирде-бир эркек адамыны сагъ къалдырсам, Алла бойнумны урсун, – деди.

23+Авигаил Давутны корьгенде, тез-тез эшектен тюшти, онынъ огюнде бетини ергедже тийгизип эгильди. 24+Аякълары тюбюне йыкъылып:

– Къабаат менде, эфендим. Меним сёзлериме къулакъ ас, къулунънынъ лафыны динъле, – деди. 25– Эфендим шу бир шейге ярамайджакъ адамгъа, Навалгъа, дикъкъат этмесин. Ады насыл олса, озю де ойле. Онынъ ады – Навал, делилиги де озюнде[*]. Эфендим! Мен, къулунъ, сенинъ ёллагъан хызметчилеринъни корьмедим. 26+Эфендим, РАББИнинъ ве сенинъ огюнъде айтам, РАББИ санъа къан тёкмеге ёл бермеди ве къолунъны акътыман алмакътан тутты. Энди душманларынъа, эфендиме зулум кетирмек истегенлерге Навалгъа олгъаны киби олсун. 27Мына, эфендим, санъа хызмет эткен адамларгъа мен кетирген бу бахшышларны ал. 28+Меним къабаатымны багъышла. РАББИ мытлакъа сенинъ сюляленъе чокъ вакъыт девамында падишалыкъ этмеге берер, чюнки сен РАББИнинъ ёлунда курешесинъ ве омюрбилля ярамай шей япмадынъ. 29Эгер бирде-бир адам артынъдан къувып, сенинъ джанынъны къыдыраджакъ олса, РАББИ, сенинъ Алланъ, сапандан аткъан адам киби, сенинъ джанынъны, эфендим, чантасында сакълар, душманларынънынъ джаныны исе сапандан таш аткъандай атар. 30РАББИ санъа айткъан бутюн эйиликлерини япкъанындан сонъ, сени Исраиль башына къойгъанындан сонъра, 31«Нафиле къан тёктим ве озюмни акътыман алмакътан сакъламадым», – деп сенинъ джанынъ, эфендим, сыкъылмаз. РАББИ санъа эйилик япкъан сонъ, сен мени, къулунъны, хатырла, – деди.

32Давут Авигаилге:

– Сени меним къаршыма ёллагъан РАББИге, Исраильнинъ Алласына, шукюрлер олсун! 33Сенинъ икметинъ ичюн Аллагъа шукюр! Мени къан тёкмектен ве акътыман алмакътан токътаткъанынъ ичюн санъа Алла мерамет эйлесин! 34Лякин, мени санъа ярамайлыкъ этмектен туткъан РАББИнинъ, Исраиль Алласынынъ огюнде догърусыны айтам: эгер сен огюме ашыкъып чыкъмагъан олсанъ, танъ аткъандже Навалнынъ союндан бир эркек адамыны сагъ къалдырмаз эдим, – деди.

35Давут Авигаилнинъ кетирген шейлерини алды ве:

– Эвинъе аман-эсен къайт. Мына мен лафынъа къулакъ астым ве сенинъ риджанъны беджердим, – деди.

36Авигаил Навалгъа къайтып кельди, бакъса, онынъ эвинде, падишанынъ эвинде киби, той кете, Навал шенълене, зиль сархош. Шунынъ ичюн Авигаил онъа сабагъадже бир шей айтмады. 37Саба эртеси исе, Навал айынгъанындан сонъ, апайы онъа эр шейни айтып берди, буны эшиткенде, Навалнынъ мийине къаны урды, ве Навал къыбырдап оламады. 38Къарарынен он куньден сонъ, РАББИ Навалны урды, ве о ольди. 39Давут Навалнынъ олюми акъкъында эшитип:

– РАББИге шукюрлер олсун! Навал мени масхара эткени ичюн, РАББИ ондан меним акъкъымны алды, мени ярамай иш япмакътан сакълады, Навалнынъ яманлыгъыны исе озюне къайтарды, – деди ве Авигаилге, «Меним апайым ол», – деп, адамлар йиберди. 40Давутнынъ хызметчилери Къармел шеэрине Авигаилге келип:

– Давут санъа эвленмек истей, шунынъ ичюн бизни санъа ёллады, – дедилер. 41Авигаил бетини ергедже тийгизип эгильди ве:

– Мына, мен Давут-эфендимнинъ къулу олмагъа, онынъ хызметчилерининъ аякъларыны ювмагъа азырым, – деди. 42Сонъ Авигаил ашыкъып эшегине минди, беш къыз хызметчисини алып, Давутнынъ хаберджилери артындан кетти ве онынъ апайы олды. 43+Давут даа Йизреэл шеэринден Ахиноамгъа эвленди, ве олар экиси де онынъ апайы эдилер. 44+Шаул исе къызы Микъалны, Давутнынъ апайыны, Гъаллим шеэринден Лаиш огълу Палтийге апай оларакъ берди.

26

Давут кене Шаулнынъ джаныны сакълай

26^1+Зифлилер Гивагъа Шаулгъа келип:

– Мына, Давут Ешимоннынъ къаршысындаки Хакила байырында сакълана, – дедилер.

2+Шаул, Исраильнинъ учь бинъ энъ яхшы аскерлерини сайлады ве оларны топлап, Зиф сахрасына Давутны къыдырмагъа кетти. 3Шаул Ешимоннынъ къаршысындаки Хакила байырында, ёл янында ерлешти. Давут сахрада булунып, Шаул онынъ артындан сахрагъа кельгенини корьди. 4Джасусларны йиберип, Шаулнынъ акъкъикъаттан кельгенини бильди. 5+Давут, Шаулнынъ ордусынен берабер ерлешкен ерге келип, Шаул ве орду башлыгъы Нер огълу Авнернинъ юкълагъан ерини корьди. Шаул орду ортасында юкълай эди, адамлары онынъ этрафында алкъа къурып ерлешкен эди. 6+Давут хитли Ахимелекке ве Церуя огълу, Ёавнынъ агъасы Авишайгъа мураджаат этип:

– Ким меннен берабер Шаулнынъ ордусына бараджакъ? – деп сорады. Авишай:

– Мен сеннен бараджагъым, – деди.

7Геджеси Давут ве Авишай Шаулнынъ ордусына бардылар. Иште, Шаул ордусында ятып юкълай эди, мызрагъы башы уджунда ерге санчылгъан. Авнернен адамлары этрафында алкъада ята эдилер. 8Авишай Давуткъа:

– Алла шимди душманынъны къолунъа теслим этти. Бер, мен оны бир урып, мызракънен ерге мыхлайым, экинджи кере урмакънынъ кереги олмаз, – деди. 9+Лякин Давут Авишайгъа:

– Оны ольдюрме. Ким, РАББИнинъ Месихине къол котерип, къабаатсыз къалыр? – деди. 10+– РАББИ тёпеде бар! РАББИ оны бир вакъыт ола, Озю урар. Я да озюнинъ вакъты келип олер, я да дженкте эляк олур. Манъа исе РАББИнинъ Месихине къол котермеге РАББИ корьсетмесин. 11Башы уджундаки мызракъны ве сув гугюмини алайыкъ да, озь еримизге къайтайыкъ, – деди. 12+Сонъ Давут Шаулнынъ башы уджундаки мызракъ ве сув гугюмини алды да, олар озь ерине кеттилер. Буны кимсе корьмеди, кимсе бильмеди, кимсе уянмады, эписи юкълай эдилер. РАББИ оларны терен юкъугъа далдырды. 13Давут башкъа тарафкъа кечип, дагънынъ тёпесинде, узакъта турды. Оларнынъ арасында буюк ара бар эди. 14Давут Нер огълу Авнерге ве халкъкъа мураджаат этти ве:

– Авнер, джевап бер, – деди. Авнер:

– Сен кимсинъ? Падишагъа къычырмагъа сен ким олдынъ? – деп джевапланды. 15Давут Авнерге:

– Сен акъикъий акъай дегильсинъми? Исраильде санъа тенъ кельген адам бармы? Айса не ичюн эфендинъ падишаны къорчаламайсынъ? Халкътан бириси келип, эфендинъни, падишаны ольдюрмек истеди. 16Сен яхшы иш япмайсынъ. РАББИнинъ огюнде айтам: сен ве сенинъ адамларынъ эфендинъизни, РАББИнинъ Месихини къорчаламагъанынъыз ичюн ольмеге ляйыкъсыз. Бар да бакъ, падишанынъ башы уджунда олгъан мызракъ ве сув гугюми къайда экен? – деди.

17Шаул Давутнынъ сесини таныды ве:

– Давут, огълум, бу сенинъ сесинъми? – деп сорады. Давут онъа:

– Меним сесим, падишам, эфендим, – деди. 18Ве даа: – Не ичюн эфендим къулунынъ пешинден къувалай? Мен не яптым? Менден не ярамайлыкъ корьдинъ? 19Шимди падиша-эфендим, къулунънынъ сёзлерине къулакъ ас: эгер сени манъа къаршы РАББИ догъурткъан олса, Онъа къурбан олсун. Эгер де инсан огъуллары олса, РАББИнинъ огюнде оларгъа лянет олсун, чюнки олар мени къувалап, бугунь РАББИнинъ мирасы олгъан пайымдан узакълаштыралар ве: «Бар, кет, ят аллаларгъа хызмет эт», – дейлер. 20РАББИнинъ огюнде меним къанымны ерге тёкме. Исраиль падишасы бир бит къыдырып, дагъларда кийик тавукъ авлагъан адам киби мени авлай, – деди. 21+Шаул:

– Мен гунакярым. Давут, огълум, къайт. Мен санъа башкъа ярамайлыкъ япмам. Сен бугунь джанымны сакълап къалдырдынъ. Мен исе делилик яптым ве буюк янълыш ишледим, – деди. 22Давут онъа джевапланып:

– Мына падишанынъ мызрагъы, бир хызметчи огълан кельсин де, оны алсын. 23+РАББИ эр кеске адалетлиги ве садыкълыгъы ичюн эйилик берсин. Бугунь РАББИ сени къолума теслим этти, лякин мен къолумны РАББИнинъ Месихине котермеге истемедим. 24Сенинъ яшайышынъ меним ичюн насыл къыйметли олса, меним яшайышым да РАББИ ичюн бойле къыйметли олсун. О, мени эписи белялардан сакъласын! – деди. 25Шаул Давуткъа:

– Алла сени багъышласын, Давут огълум! Буюк ишлер япаджакъсынъ, ишлеринъ де мувафакъиетли оладжакъ, – деди.

Сонъ Давут озь ёлунен кетти, Шаул исе озь ерине къайтты.

27

Давут фелестинлилерге кете

27^1Давут озь-озюне:

– Бир кунь ола, ахыры Шаулнынъ къолуна тюшерим. Фелестинлилернинъ топрагъына къачмакътан манъа яхшысы ёкъ. Сонъра Шаул умютини узип, бутюн Исраиль ерлеринде мени къыдырмаз, мен де ондан къуртулырым, – деди.

2+Сонъ Давут ве 600 адамы Гъат падишасына, Маок огълу Акишке кетти 3+ве Акиште Гъатта ерлештилер. Эр бири – озь къорантасынен, Давут да эки апайынен – йизреэлли Ахиноам ве Навалнынъ сабыкъ къадыны къармелли Авигаилнен – анда яшадылар. 4Шаулгъа Давутнынъ Гъаткъа кеткени акъкъында еткиздилер, ве о, оны башкъа къыдырмады.

5Давут Акишке:

– Эгер урьметинъни къазангъан олсам, манъа тарладаки кичик шеэрлеринъден биринде ер айыр, мен анда отурарым. Манъа, сенинъ къулунъа, падиша шеэринде сеннен берабер отурмагъа керекми? – деди. 6+Сонъ Акиш онъа шу куню Цикълагъ шеэрини берди. Шунынъ ичюн Цикълагъ шеэри шимдиге къадар Ехуда падишаларынынъ шеэри оларакъ къалды. 7Давутнынъ фелестинлилернинъ улькесинде яшагъан вакъты бир йыл дёрт ай олды.

8+Давут озь адамларынен чыкъып, гешурлылар, гирезлилер ве амалеклилерге уджюм этти. Шу халкълар Шургъа къадар, тап Мысыр топракъларына къадар къадимий заманлардан берли шу ерлерде яшай эдилер. 9Давут шу улькени дарма-дагъын эткенде, эр кесни – апай олсун, акъай олсун – къалдырмай ольдюрди, къой-эчки ве туварларыны, эшек ве девелерини, ве кийимлерини алды да, Акишке къайтып кельди.

10+Акиш Давуттан, «Бугунь кимни дарма-дагъын эттинъ?» – деп сорагъанда, Давут онъа: «Ехуданынъ дженюбий тарафыны», – я да: «Ерахмеэллилернинъ дженюбий тарафыны», – я да: «Кенлилернинъ дженюбий тарафыны», – деп джевап бере эди.

11Давут бир апайны, бир акъайны сагъ къалдырмай, Гъаткъа кетирмей эди, чюнки «Олар: “Давут бойле иш япты”, – айтаджакълар», – деп тюшюнди. Давут фелестинлилерде яшагъанда, бойле япа эди.

12Акиш Давутнынъ айткъанларына инанды ве: «Исраиль халкъынынъ оны кореджек козю ёкъ. О, даима манъа хызмет этер», – деп тюшюнди.

28

28^1О заманларда фелестинлилер исраиллилернен дженк этмек ичюн ордуларыны топлады. Акиш Давуткъа:

– Шуны биль ки, сен де, адамларынъ да меннен берабер ордуларымда кетеджексинъиз, – деди. 2Давут Акишке:

– Энди къулунъ не япабильгенни корерсинъ, – деди. Акиш:

– Мен сени озюмнинъ даимий къаравулым этип къояджагъым, – деди.

Шаул джадыгъа келе

3+Шу заманда Смаил энди кечинген эди. Бутюн исраиллилер агълап, оны озюнинъ шеэринде, Рамада джыйгъан эдилер. Шаул эписи джады ве тылсымджыларны мемлекеттен къувгъан эди.

4+Фелестинлилер топлашып, Шунемде ордусынен ерлештилер. Шаул да бутюн исраиллилерни топлады, ве олар Гилбоада ерлештилер. 5Шаул фелестинлилернинъ ордусыны корип къоркъты, юреги чапаланды. 6+Шаул РАББИден не япаджагъыны сорады, лякин РАББИ онъа не тюшюнде, не Ур алетлерининъ[*] ярдымынен, не пейгъамберлернен джевап бермеди. 7+Сонъ Шаул озь хызметчилерине:

– Манъа рухларнен лаф эткен бир къадын тапынъыз. Мен онъа барып сорайджагъым, – деди. Хызметчилери онъа:

– Мында, Эн-Дорда рухларнен лаф эткен бир къадын бар, – дедилер. 8Шаул озь урбаларыны чыкъарып, башкъа урба кийип, озюнен берабер эки киши алып, гедже шу къадынгъа кельдилер. Шаул онъа:

– Ялварам, рух ярдымынен манъа фал ач. Мен санъа айткъан адамнынъ рухуны бу дюньягъа чагъыр, – деди. 9Лякин къадын онъа:

– Мытлакъа билесинъ ки, Шаул мемлекеттен эписи джады ве тылсымджыларны къувды. Айса не ичюн джанымны тузакъкъа тюшюрип, меним олюмимни истейсинъ? – деди.

10Шаул РАББИнинъ огюнде сёз берип:

– Алла тёпеде бар! Бу ишинъ ичюн санъа бир джеза олмаз, – деди. 11О вакъыт къадын:

– Кимни чагъырайым? – деп сорады.

– Смаилни чагъыр, – деди Шаул.

12Къадын Смаилни корип, юксек сеснен къычырды. Шаулгъа:

– Мени не ичюн алдаттынъ? Сен Шаулсынъ, – деди. 13Падиша онъа:

– Къоркъма! Не коресинъ? – деп сорады. Къадын:

– Ер тюбюнден чыкъаяткъан алланы корем, – деди.

14+– Къыяфети насыл? – деп сорады Шаул.

– Къарт, узун урба кийген акъай чыкъа, – деди къадын. Шаул шу заман Смаилни таныды, юзюни ергедже тийгизип эгильди. 15+Смаил Шаулдан:

– Не ичюн мени раатсыз этип, чыкъаджагъымны истейсинъ? – деп сорады. Шаул джевапланып:

– Манъа пек агъыр олды. Фелестинлилер манъа къаршы дженк этелер, Алла исе менден юзюни чевирди, манъа не тюшюмде, не пейгъамберлернен бир тюрлю джевап бермей. Шунынъ ичюн сени чагъырдым. Не япайым, манъа акъыл огрет, – деди. 16Смаил:

– РАББИ сенден юзюни чевирип, санъа душман олгъан олса, менден не къыдырасынъ? – деди. 17+– РАББИ меним ярдымымнен не айткъан олса, шуны да япаджакъ. О, сенинъ къолунъдан падишалыкъны тартып аладжакъ ве санъа якъын адамгъа, Давуткъа береджек. 18+Сен РАББИнинъ айткъанларыны динълемединъ ве амалеклилерден Онынъ гъазабыны чыкъармадынъ. Шунынъ ичюн шимди РАББИ буны санъа япа. 19+Энди О, Исраильни де, сени де фелестинлилернинъ къолуна теслим этеджек: ярын сен де, огъулларынъ да мен олгъан ерде оладжакъсынъыз, Исраиль ордусыны исе РАББИ фелестинлилернинъ къолуна теслим этеджек, – деди.

20Шаул бирден бутюн беденинен ерге йыкъылды, чюнки Смаилнинъ сёзлеринден пек къоркъты. Эм де такъаттан кесильди, чюнки бутюн кунь ве бутюн гедже бир шей ашамагъан эди. 21О къадын Шаулнынъ янына келип, онынъ зияде къоркъкъаныны корьди ве:

– Ана, къулунъ сёзлеринъни динълеп, джаныны олюм хавфы алтында къалдырды, сен берген эмиринъни беджерди. 22Энди ялварам, сен де къулунънынъ сёзлерине къулакъ ас: мен санъа бир тилим отьмек берейим, аша, ёлгъа чыкъкъанда, такъатынъ олур, – деди. 23Лякин Шаул разы олмайып:

– Мен ашамайджагъым, – деди. Хызметчилери ве шу къадын ялварып башладылар, ве Шаул оларны динълеп, ерден турды ве ятакъкъа отурды. 24Къадыннынъ эвинде семиз бузав бар эди, о, оны тез-тез сойды, ун алып хамыр басты ве маясыз пителер пиширди. 25Оларны Шаулгъа ве хызметчилерине берди. Олар ашады, сонъ турып, шу геджеси кеттилер.

29

Фелестинлилер Давутны ред этелер

29^1Фелестинлилер бутюн ордуларыны Афекте топладылар. Исраиллилер исе ордусыны Йизреэлдеки чокъракънынъ янында ерлештирдилер. 2Фелестин башлыкълары юзлер ве бинълер башында кете эдилер. Давут ве онынъ адамлары артындан, Акишнен берабер кете эди. 3Фелестин башлыкълары:

– Бу еудийлер мында не япалар? – дедилер. Акиш Фелестин башлыкъларына:

– Бильмейсизми? Бу – Давут, Исраиль падишасы Шаулнынъ хызметчиси. О, бир йылдан зияде меним янымда. О, кельгенинден берли, ондан бир ярамайлыкъ корьмедим, – деди. 4Фелестин башлыкълары онъа пек ачувландылар ве:

– Сен бу адамны йибер, сен оларгъа айыргъан ерге къайтсын. Бизнен берабер дженкке кетип, урушта бизге къаршы чыкъмасын. Озь эфендисининъ козюне кирмек ичюн, бизим адамларымызнынъ башындан гъайры даа нени бере биледжек? 5+Анавы «Шаул бинълерни урды, Давут исе – он бинълерни», – деп йырлангъан ве оюнда ойналгъан Давут дегильми? – деп айттылар. 6Сонъ Акиш Давутны чагъыртып, онъа:

– Алла тёпеде бар! Сен намуслы адамсынъ! Меннен берабер ордуда хызмет этсенъ, манъа яхшы олур эди, чюнки сен манъа кельгенинъден берли, мен сенден бир ярамайлыкъ корьмедим. Лякин башлыкъларым сени бегенмейлер. 7Шимди къайт, аман-эсен бар, Фелестин башлыкъларыны ачувландырма, – деди. 8Давут Акишке:

– Мен не яптым? Мен санъа кельгенимден берли ве бугуньге къадар къулунъда не таптынъ? Не ичюн мен кетип, эфендим падишамнынъ душманларынен дженклешмейим? – деди. 9+Акиш Давуткъа джевапланып:

– Джанынъ раат олсун, сен манъа Алланынъ Мелеги киби яхшысынъ, лякин Фелестин башлыкълары: «О бизнен берабер дженкке кетмесин», – дедилер. 10Бойлеликнен, саба тур да, озюнъ де, сенинъ аскерлеринъ де сабалайын турып, кунь ачылгъан сонъ, кетинъиз, – деди.

11Сабалайын Давут озю де, адамлары да Фелестин топракъларына къайтмагъа турдылар. Фелестинлилер исе Йизреэлге кеттилер.

30

Давут амалеклилерни енъе

30^1+Учюнджи кунюне Давут ве адамлары Цикълагъгъа кеттилер. Амалеклилер исе Негевни ве Цикълагъны дарма-дагъын эткен эдилер. Цикълагъгъа уджюм этип, оны атешнен якъкъан эдилер, 2апайларны ве эписи шеэрдекилерни – кучюги олсун, буюги олсун – эсир эткен, ич бир адамны ольдюрмеген, лякин оларны къувалап, озь ёлуна кеткен эдилер.

3Давут адамларынен берабер шеэрге кельдилер. Бакъса, не корьсюнлер? Шеэр якъылгъан, апайлары, огъуллары ве къызлары эсирге тюшкен эдилер. 4Давут ве адамлары яйгъара котерип, агълап башладылар, кучю къалмагъандже агъладылар. 5+Давутнынъ эки апайы да: йизреэлли Ахиноам ве Навалнынъ сабыкъ къадыны къармелли Авигаил эсирге тюшкен эдилер. 6Давут буюк бир хавф алтына тюшти, чюнки халкъ оны ташларнен ольдюреджек олды. Эр бир киши огъуллары ве къызлары ичюн джандан къасеветленди. 7+Давут РАББИден, Алласындан кучь алып, Ахимелех огълу Авиатаргъа:

– Манъа эфодны кетир, – деди. Авиатар эфодны Давуткъа кетирди. 8Давут, РАББИге мураджаат этип:

– Бу айдутлар сюрюси пешинден къувалайыммы? Оларны къувып етеримми? – деп сорады. РАББИ онъа:

– Къувала. Мытлакъа оларгъа етип олурсынъ ве эписини къуртарырсынъ, – деди.

9+Давут ве 600 адамы кетип, Бесор дересине кельдилер. Адамларнынъ бир къысмы анда токътады, 10Давут ве 400 адамы исе къуваламагъа девам эттилер. Къалгъан 200 адам къалды. Олар ойле болдургъан эдилер ки, атта Бесор дересини кечмеге аллары къалмагъан эди.

11Бир мысырлыны тарлада тутып, Давутнынъ огюне кетирдилер, онъа отьмек ве сув бердилер, ве о, ашады. 12Даа онъа басылгъан инджир парчасыны ве эки багъ къуругъан юзюм бердилер, ве о, ашап такъатланды. О, учь кунь ве учь гедже ашамагъан-ичмеген экен. 13Давут ондан:

– Сенинъ саибинъ ким? Къайдансынъ? – деп сорады. О:

– Мен – мысырлы яшым, бир амалеклининъ къулу олам. Учь куньден берли хаста олгъаным ичюн, саибим мени ташлап кетти. 14+Биз керетлилернинъ Негевини, Ехуда топрагъыны ве Къалевнинъ Негевини дарма-дагъын эттик. Цикълагъны исе якътыкъ, – деди. 15+Давут ондан:

– Сен мени шу айдутлар сюрюсине алып барарсынъмы? – деп сорады. О исе:

– Алланынъ Адынен мени ольдюрмейджегинъе ве эфендимнинъ къолуна теслим этмейджегинъе ант эт. Сонъ сени шу айдутлар сюрюсине алып барарым, – деди.

16Мысырлы Давутны алып баргъан сонъ, иште, амалеклилер бутюн улькеге даркъалып, Фелестин ве Ехуда ерлеринде чокъ мульк тутып алгъанларына къуванып ашай-иче ве байрам эте эдилер. 17+Давут оларны акъшам устюнден башлап экинджи кунюнинъ акъшамынадже урды, девелерге отурып къачкъан 400 йигиттен гъайры, кимсе къуртарылып оламады. 18Амалеклилернинъ бутюн тутып алгъан шейини кери тартып алды, эки апайыны да къуртарды. 19Оларнынъ не буюк шейинден, не уфакъ шейинден бириси, не огъуллары, не къызлары ёкъ олмады, амалеклилер тутып алгъан бутюн шейлерден бириси ёкъ олмады, – Давут эр шейни къайтарды. 20Давут даа амалеклилернинъ эписи туварларыны ве къой-эчкилерини алды. Оларны озьлерининъ сюрюлери алдында айдап, адамлары:

– Бу Давутнынъ енъиш пайы, – дедилер.

21Болдурып, Давутнынъ пешинден барып оламагъан ве Бесор дереси янында къалдырылгъан 200 адамларынынъ янына кельгенде, олар онынъ ве адамларынынъ къаршысына чыкътылар. Давут оларгъа якъынлашып, оларнен селямлашты. 22Сонъ Давутнен кеткен бир къач яман ве бир шейге ярамайджакъ адамлар:

– Олар бизнен берабер кетмегенлери ичюн, айды, оларгъа авдан бир шей бермейик, тек озьлерининъ къадын ве балаларыны алсынлар да кетсинлер, – дедилер. 23Лякин Давут:

– Агъаларым, РАББИ бизге берген шейлерге бойле япманъыз. О, бизни къорчалады ве бизге уджюм эткен айдутлар сюрюсини къолумызгъа теслим этти. 24+Бу иште сизнен ким разы оладжакъ? Дженкке кеткенлернинъ пайы не къадар олса, арабаларда къалгъанларнынъ пайы да шу къадар олмакъ керек. Эпинъизге пайлаштырмакъ керек, – деди.

25Шу вакъыттан сонъ, ойле де олып къалды. Шу чыкъарылгъан къарар шимдиге къадар Исраильде къанун олып къалды.

26Давут Цикълагъгъа кельди ве онынъ достлары олгъан Ехуда акъсакъалларына мулькнинъ бир къысмыны йиберип:

– Мына сизге РАББИнинъ душманларындан тартып алынгъан мульктен бахшыш, – деди.

27Давут бахшышларны Бет-Эльде, Рамот-Негевде, Яттирде, 28Ароэрде, Сифмотта, Эштемоада, 29+Ракъалда, ерахмеэллилернинъ ве кенлилернинъ шеэрлеринде, 30Хормада, Бор-Ашанда, Атакъта, 31Хевронда ве Давут ве адамлары юрген бутюн ерлерде олгъан акъсакъалларгъа ёллады.

31

Шаул ве огъулларынынъ эляк олувы

31^1+Фелестинлилер исраиллилернен дженк эттилер, ве Исраиль аскерлери фелестинлилерден къачып, Гилбоа дагъында эляк олдылар. 2+Фелестинлилер Шаулны ве огъулларыны къувып еттилер ве Шаулнынъ Ёнатан, Авинадав ве Малкий-Шуа огъулларыны ольдюрдилер. 3Шаулгъа къаршы дженк пек дешетли олды. Окъчулар оны тапып, окълар атып, пек агъыр яраладылар. 4+Шаул озюнинъ силя ташыйыджысына:

– Къылычынъны чыкъар да, мени ольдюр. Шу сюннетсизлер келип, мени ольдюрмесин, меним устюмден кульмесинлер, – деди.

Лякин силя ташыйыджысы бойле япмагъа истемеди, чюнки пек къоркъты. О заман Шаул озь къылычыны алып, къылычынынъ устюне атылды. 5Силя ташыйыджысы Шаулнынъ ольгенини корип, озю де къылычына атылып, Шаулнен берабер ольди. 6Бойледже, шу куню Шаул да, онынъ учь огълу да, силя ташыйыджысы да, бутюн адамлары да берабер ольдилер. 7Вадийнинъ башкъа тарафында ве Иорданнынъ башкъа тарафында яшагъан исраиллилер Исраиль адамларынынъ къачкъаныны, Шаул ве огъуллары ольгенини корип, озь шеэрлеринден къачтылар, фелестинлилер исе анда келип ерлештилер. 8Экинджи куню фелестинлилер ольгенлерни союндырып, устьлериндеки шейлерни таламагъа кельгенде, Гилбоа дагъында эляк олгъан Шаул ве онынъ учь огълуны таптылар. 9+Шаулнынъ башыны кесип, силясыны чекип алдылар ве бутюн Фелестин топрагъына, путларынынъ эвлеринде ве халкъына бу хаберни еткизмек ичюн, хаберджилерни йибердилер. 10+Онынъ силясыны Ашторет путларынынъ эвинде къойдылар, джеседини исе Бет-Шан диварында астылар. 11+Явеш-гиладлылар фелестинлилер Шаулнен насыл шей япкъаныны эшиттилер. 12+Эписи кучьлю аскерлер, бутюн гедже девамында анда барып, Шаулнынъ ве огъулларынынъ джесетлерини Бет-Шан диварындан алды ве Явешке келип якътылар. 13Кемиклерини алып, Явеште тамариск тереги тюбюнде дефн эттилер ве еди кунь девамында аштан вазгечтилер.

* 1.11 Устра тиймез – Аллагъа ибадет эткен адамгъа, башкъа ясакъларнен берабер, сачларыны биле кесмек ясакъ эди.

* 1.20 Смаил – къ. еуд. «Алланынъ Ады» демектир ве «Алладан сорап алынгъан» манасыны анълаткъан ибаренинъ айтылувына ошай.

* 1.24 Ярым чувал – къ. еуд. «бир эфа».

* 3.20 Дандан Беэр-Шевагъа къадар – мемлекетнинъ бир башындан дигер башына къадар, шимальден дженюпке къадар демектир.

* 4.21 Икъавод – къ. еуд. бу аднынъ айтылувы «ич бир шан-шурет ёкъ» манасыны анълаткъан ибаренинъ айтылувына ошай.

* 5.2 Дагон – фелестинлилер табынгъан пут.

* 7.3 Ашторет – севги ве дженк путу. Адет-узьре Ханаан путу Баалнынъ ёлдашы сайыла.

* 7.12 Эвен-Хаэзер – къ. еуд. «ярдым ташы» демектир.

* 9.8 Кумюш – къ. еуд. «бир шекель кумюш».

* 10.5 Къ. еуд. «Гивеат-Хаэлохим».

* 12.11 Базы къадимий юнан эльязмаларда «Бедан» адынынъ ерине «Баракъ» ады къулланыла.

* 13.21 Кумюшнинъ учьте экиси; кумюшнинъ учьте бири – къ. еуд. «пим», «шалош».

* 14.4 Къ. еуд. «Боцец» ве «Сене».

* 17.4 Учь метр ве бир къарыш – къ. еуд. «алты аммах ве бир зерет».

* 17.5 Элли кило – къ. еуд. «5 000 шекель».

* 17.7 Алты кило – къ. еуд. «600 шекель».

* 17.17 Ярым чувал – къ. еуд. «бир эфа».

* 17.40 Сапан – рус. «праща».

* 25.18 Беш буюк савут – къ. еуд. «беш сеа».

* 25.25 Навал – къ. еуд. «дели, акъылсыз» демектир.

* 28.6 Ур алетлери – къ. еуд. «ярыкъ» манасыны анълата. Джереп алетлери.

+ 1.3 Чыкъ 23.15; Текр 12.5-7
+ 1.4 Текр 12.17-18
+ 1.8 Рут 4.15
+ 1.9 1 Пад 12.7; 15.20
+ 1.11 Баш 28.20
+ 1.18 Рут 2.13
+ 2.1 Збр 33.3; Лк 1.46-55
+ 2.2 Чыкъ 15.11; Текр 32.31
+ 2.4 Збр 36.15; 75.4
+ 2.5 Збр 67.7; 112.9; Еш 54.1; Йрм 15.9
+ 2.6 Текр 32.39
+ 2.7 Эюп 5.11; Збр 74.8

+ 2.8 Эюп 36.7; 38.6; Икм 8.29; Збр 23.2; 101.26; 103.5; 106.41; 112.7-8

+ 2.9 Збр 90.11; Икм 2.8; 4.19; Йрм 23.12
+ 2.10 1 Пад 7.10; Збр 17.14; 95.13
+ 2.12 Текр 13.13
+ 2.16 Лев 3.16-17; 7.25
+ 2.21 Къад 13.24
+ 2.22 Чыкъ 38.8
+ 2.25 Ехо 11.20
+ 2.26 Лк 2.52
+ 2.27 Чыкъ 4.14, 27; 3 Пад 13.1
+ 2.28 Чыкъ 28.1; Сай 18.8-19
+ 2.30 Чыкъ 27.21; Икм 4.8; Йрм 8.9-10
+ 2.31 3 Пад 2.27
+ 2.34 1 Пад 4.11
+ 2.35 3 Пад 2.35
+ 3.1 Збр 73.9; Икм 29.18; Ам 8.11
+ 3.11 4 Пад 21.12; Йрм 19.3
+ 3.17 Рут 1.17
+ 3.18 2 Пад 10.12; 15.26
+ 3.19 1 Пад 9.6
+ 3.20 Къад 20.1
+ 4.3 Ехо 18.1
+ 4.4 Чыкъ 25.22
+ 4.9 Къад 13.1
+ 4.11 1 Пад 2.34
+ 4.12 Ехо 7.6; Нех 9.1
+ 4.15 3 Пад 14.4
+ 4.20 Баш 35.17
+ 4.22 Збр 77.61
+ 5.1 Ехо 13.3
+ 5.2 Къад 16.23
+ 5.3 Еш 46.1
+ 5.4 Еш 21.9; Йрм 50.2; Микъа 1.7
+ 5.5 Цеф 1.9
+ 6.3 Лев 5.15,
+ 6.6 Чыкъ 8.15, 32; 12.31
+ 6.7 Сай 19.2; Текр 21.3
+ 6.17 Ехо 13.3
+ 6.19 Чыкъ 19.21; Сай 4.20
+ 6.21 Ехо 18.14
+ 7.1 2 Пад 6.3; 1 Тар 13.7

+ 7.3 Текр 30.1-10; 3 Пад 8.48; Еш 55.7; Хош 6.1; Ёэль 2.12

+ 7.4 Къад 2.13

+ 7.5 Къад 20.1

+ 7.6 Къад 10.10; 2 Пад 14.14; 23.16; Агъл 2.19

+ 7.9 Збр 98.6
+ 7.10 Ехо 10.10; 1 Пад 2.10; Збр 17.15
+ 7.12 Баш 28.18; 35.14; Ехо 4.1-10
+ 8.3 Чыкъ 23.8; Текр 16.19
+ 8.5 Текр 17.14; Къад 8.5
+ 8.11 Текр 17.16-20; 1 Пад 14.52
+ 8.14 3 Пад 21.1-16
+ 8.18 Икм 1.28; Еш 1.15; Микъа 3.4
+ 9.1 1 Пад 14.51; 1 Тар 8.33; 9.39
+ 9.4 4 Пад 4.42
+ 9.6 1 Пад 3.19
+ 9.12 3 Пад 3.2
+ 9.16 Чыкъ 2.24-25; 3.9
+ 9.21 Къад 6.15; 20.46; 21.6

+ 10.1 1 Пад 9.16; 16.13; 2 Пад 2.4; 3 Пад 1.34; 4 Пад 9.3

+ 10.2 Баш 35.19
+ 10.10 Сай 24.2
+ 10.12 1 Пад 19.24
+ 10.18 Къад 6.9
+ 10.19 Ехо 7.14

+ 10.24 2 Пад 16.16; 3 Пад 1.25, 39; 4 Пад 11.12; 2 Тар 23.11

+ 10.25 Текр 17.14-20
+ 10.27 Текр 13.13
+ 11.1 Къад 21.8; 1 Пад 31.11-13
+ 11.2 Зек 11.17
+ 11.4 Къад 2.4; 21.2
+ 11.6 Сай 24.2; 1 Пад 10.10
+ 11.7 Къад 19.29; 20.1

+ 11.8 Къад 1.5; 20.17; 1 Пад 15.4; 2 Пад 24.9

+ 11.11 Къад 7.16
+ 11.14 1 Пад 10.8
+ 12.1 1 Пад 8.5; 10.24
+ 12.3 Текр 16.19; Сай 16.15
+ 12.8 Баш 46.6-7; Чыкъ 2.23; 12.36,
+ 12.9 Къад 3.12; 4.2; 10.7; 13.1
+ 12.10 Къад 10.10
+ 12.11 Къад 6.32; 11.1; 1 Пад 7.10
+ 12.12 1 Пад 8.19; 11.1
+ 12.15 Лев 26.14-15; Текр 28.15
+ 12.21 Текр 11.16; 1 Кор 8.4
+ 12.22 Збр 93.14; Рим 11.2
+ 12.23 3 Пад 8.36; 2 Тар 6.27
+ 12.24 Текр 10.12; Ехо 24.14
+ 12.25 Ехо 24.20
+ 13.3 Къад 3.27; 6.34
+ 13.5 Ехо 11.4; Къад 7.12
+ 13.6 Къад 6.2; Эюп 30.6
+ 13.8 1 Пад 10.8
+ 13.13 2 Пад 24.10; 1 Тар 21.8
+ 13.14 Збр 88.20-21; Фаал 13.22
+ 14.3 Чыкъ 28.6; 1 Пад 1.3; 2.18; 22.1
+ 14.6 Къад 7.4,
+ 14.11 1 Пад 13.6
+ 14.18 Сай 27.21
+ 14.20 Къад 7.22; 2 Тар 20.22-23
+ 14.29 Лев 5.4
+ 14.31 Ехо 10.12

+ 14.33 Баш 9.4; Лев 3.17; 7.26; 17.10; Текр 12.23-24

+ 14.37 1 Пад 28.6

+ 14.42 Юнус 1.7

+ 14.45 2 Пад 14.11; 3 Пад 1.52; Лк 21.18; Фаал 27.34

+ 14.47 2 Пад 8.3; 10.6

+ 14.48 1 Пад 15.3, 7

+ 14.49 1 Пад 18.17-28; 19.11-17; 31.2; 2 Пад 3.13-16; 6.16-23; 1 Тар 8.33; 9.39; 10.1

+ 14.50 2 Пад 2.8
+ 14.51 1 Пад 9.1; 1 Тар 8.33; 9.39
+ 14.52 1 Пад 8.11
+ 15.1 1 Пад 9.16; 10.1
+ 15.2 Чыкъ 17.8-16; Текр 25.17-19
+ 15.4 1 Пад 11.8
+ 15.6 Сай 24.21; Къад 1.16
+ 15.7 Баш 2.11; 25.18
+ 15.8 Чыкъ 17.14; Сай 24.7; Ехо 8.23
+ 15.10 Баш 6.6
+ 15.12 Ехо 15.55

+ 15.22 Джем 4.17; Збр 39.7-8; 49.8-14; Икм 21.3; Еш 1.11-17; Йрм 7.22-23; Микъа 6.6-8; Еуд 10.6

+ 15.23 1 Пад 13.14
+ 15.27 3 Пад 11.30-31
+ 15.28 1 Пад 13.14; 28.17
+ 15.29 Сай 23.19; Тит 1.2
+ 15.35 1 Пад 19.24
+ 16.1 1 Пад 9.16; 10.1
+ 16.5 Эюп 1.5

+ 16.6 1 Пад 17.13; 1 Тар 2.13-15; 2 Тар 11.19

+ 16.7 3 Пад 8.39; Икм 21.2; Йрм 11.20
+ 16.9 2 Пад 13.3; 21.21; 1 Тар 2.13; 20.7
+ 16.13 1 Пад 10.1; Сай 24.2
+ 16.14 Къад 9.23
+ 16.17 4 Пад 3.15
+ 17.1 Ехо 15.35
+ 17.4 Ехо 11.22
+ 17.7 2 Пад 21.19; 1 Тар 20.5
+ 17.8 1 Пад 8.17
+ 17.13 1 Пад 16.6-10; 1 Тар 2.13-15
+ 17.18 Баш 37.14
+ 17.25 Ехо 15.16; 1 Пад 18.17-19
+ 17.44 Текр 28.26
+ 17.45 Збр 19.8
+ 17.46 3 Пад 18.36
+ 17.47 Збр 43.7; 2 Тар 20.15; Хош 1.7
+ 17.50 2 Пад 23.21
+ 17.52 Ехо 15.36
+ 17.54 2 Пад 5.6
+ 17.55 1 Пад 14.51; 2 Пад 2.8
+ 18.1 1 Пад 20.17; 2 Пад 1.26
+ 18.6 Чыкъ 15.20
+ 18.7 1 Пад 21.11; 29.5
+ 18.10 1 Пад 16.14
+ 18.14 2 Пад 7.9
+ 18.17 1 Пад 14.49; 17.25; 25.28
+ 18.18 Къад 6.15; 1 Пад 9.21; 2 Пад 7.18
+ 18.19 2 Пад 21.8
+ 18.25 Баш 34.12; 2 Пад 3.14
+ 19.5 1 Пад 17.48-49
+ 19.9 1 Пад 16.14; 18.10

+ 19.11 1 Пад 14.49; 18.20-28; 2 Пад 6.16-23; Збр 58.1

+ 19.12 Ехо 2.15; Фаал 9.25
+ 19.18 1 Пад 7.17
+ 19.20 Сай 11.25; 24.2
+ 19.23 Сай 24.2
+ 19.24 1 Пад 10.11-12; Еш 20.2
+ 20.1 1 Пад 7.17
+ 20.8 2 Пад 14.32
+ 20.15 2 Пад 9.1; 21.7
+ 20.17 Лев 19.18; 1 Пад 18.1; 2 Пад 1.26
+ 20.25 1 Пад 14.50-51
+ 20.26 Лев 7.21; 11.24-28; 15.1-4
+ 21.1 Еш 10.32
+ 21.6 Лев 24.9; Мт 12.3; Мк 2.25; Лк 6.3
+ 21.7 1 Пад 22.9; Збр 51.2
+ 21.9 Чыкъ 28.6; 1 Пад 2.18; 17.51
+ 21.10 1 Пад 27.2; 3 Пад 2.39
+ 21.11 1 Пад 18.7; 29.5
+ 21.13 Збр 33.1

+ 22.1 2 Пад 23.13; 1 Тар 11.15; Збр 56.1; 141.1

+ 22.2 Къад 11.3
+ 22.5 2 Пад 24.11; 1 Тар 21.9; 29.29
+ 22.8 1 Пад 18.3
+ 22.9 1 Пад 21.7; Збр 51.2
+ 22.10 1 Пад 21.6, 9
+ 22.18 Чыкъ 28.6; 1 Пад 2.18
+ 22.20 1 Пад 23.6
+ 22.23 3 Пад 2.26
+ 23.1 Ехо 15.44
+ 23.6 Чыкъ 28.6; 1 Пад 2.18; 22.20
+ 23.9 1 Пад 30.7
+ 23.13 1 Пад 22.2; 25.13; 27.2
+ 23.14 Ехо 15.24; Збр 62.1
+ 23.17 1 Пад 24.21
+ 23.18 1 Пад 18.3; 20.8
+ 23.19 1 Пад 26.1; Збр 53.1-2
+ 23.24 Ехо 15.55
+ 24.1 Ехо 15.62
+ 24.6 2 Пад 24.10
+ 24.7 1 Пад 26.9; 2 Пад 1.14
+ 24.8 Збр 7.5
+ 24.12 Збр 58.4
+ 24.13 Баш 16.5
+ 24.20 Рут 2.12
+ 24.21 1 Пад 23.17
+ 25.1 Баш 21.21; Сай 10.2; 1 Пад 7.17
+ 25.3 Сай 13.31; Ехо 14.14; 1 Тар 2.18-24
+ 25.11 Къад 8.6; Еш 32.6
+ 25.17 Текр 13.13
+ 25.22 1 Пад 3.17
+ 25.23 Рут 2.10
+ 25.24 2 Пад 14.9
+ 25.26 2 Пад 18.32; Дан 4.16
+ 25.28 1 Пад 18.17

+ 25.43 1 Пад 27.3; 30.5; 2 Пад 2.2; 3.2; 1 Тар 3.1

+ 25.44 2 Пад 3.14-15
+ 26.1 1 Пад 23.19; Збр 53.1-2
+ 26.2 Ехо 15.24; Збр 62.1
+ 26.5 1 Пад 14.50; 17.55
+ 26.6 2 Пад 2.18
+ 26.9 1 Пад 24.7; Збр 7.5
+ 26.10 1 Пад 31.6
+ 26.12 Баш 2.21; 15.12
+ 26.21 1 Пад 15.24
+ 26.23 2 Пад 22.21; Збр 17.21
+ 27.2 1 Пад 21.10; 23.13; 3 Пад 2.39
+ 27.3 1 Пад 25.43
+ 27.6 Ехо 15.31
+ 27.8 Ехо 13.2; 1 Пад 15.7
+ 27.10 Ехо 15.31-32; Къад 1.16; 1 Пад 30.29

+ 28.3 Чыкъ 22.18; Лев 19.31; Текр 18.10-12; 1 Пад 25.1

+ 28.4 Ехо 19.17; 1 Пад 31.1
+ 28.6 1 Пад 14.37; 2 Пад 22.42; Збр 17.42
+ 28.7 Ехо 17.11
+ 28.14 1 Пад 2.19; 15.27
+ 28.15 1 Пад 18.12
+ 28.17 1 Пад 15.28
+ 28.18 1 Пад 15.29
+ 28.19 1 Пад 31.2, 4
+ 29.5 1 Пад 18.7; 21.11
+ 29.9 2 Пад 14.17, 20; 19.27; Гал 4.14
+ 30.1 1 Пад 27.6-7
+ 30.5 1 Пад 25.43
+ 30.7 Чыкъ 28.6; 1 Пад 2.18; 22.20; 23.6, 9
+ 30.9 1 Пад 23.13

+ 30.14 Ехо 14.14; 1 Пад 27.10; 2 Пад 8.18; 15.18; 20.7; 20.23; 3 Пад 1.38; 1 Тар 2.18-24; 18.17

+ 30.15 Текр 23.15-16
+ 30.17 1 Тар 4.43
+ 30.24 Сай 31.27; Ехо 22.8
+ 30.29 Къад 1.16; 1 Пад 27.10
+ 31.1 1 Пад 28.4
+ 31.2 1 Пад 14.49; 1 Тар 8.33; 9.39; 10.1
+ 31.4 Къад 9.54; 2 Пад 1.10
+ 31.9 2 Пад 1.20
+ 31.10 Ехо 17.11; Къад 2.13
+ 31.11 1 Пад 11.1-11; 2 Пад 21.10
+ 31.12 2 Пад 21.12; 2 Тар 16.14; 21.19

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CRT/CRT/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/Мукъаддес-Китап__Tran.azw3

Алланынъ Адлары

Мезкюр неширде Алланынъ Адлары Эски Васиетнинъ (Теврат ве Зебурнынъ) къ. еуд. асыл нусхасы ве Янъы Васиетнинъ (Инджильнинъ) къ. юн. асыл нусхасы эсасында арды-сыралы терджиме этильген эдилер.

Ильк сефер Алла Мусагъа ве Исраиль халкъына Озь יהוה Адынен ачылды. Бу Ад дёрт арифтен ибарет олгъаны ичюн, оны базыда «тетраграмматон» деп адландыралар. Бу Адны сес чыкъарып теляффуз этмеге ясакъ эди, амма О, теляффуз этильгенде, «Яхве» оларакъ айтыла эди. Бу Аднынъ манасыны насыл этип анъламагъа кереклиги акъкъында Алла Озю Чыкъыш китабында (3.14) айта; Оны бойле сёзлернен терджиме этмек мумкюн: «Мен Барым», я да «Мен – бу Мендирим, Мен барлыкъны берем». Яни, Яхве – бу «бар олгъан сою», «барлыкъны берген сою», «даима олгъан сою»; буларнынъ эписи Алла табиаты ве хусусиетининъ даимийлигини акс этелер.

Окъугъанда, теляффуз этильмеси ясакъ олгъан бу Ад расткельгенде, агъзавий шекильде къ. еуд. Адонай сёзю къулланыла эди («рабби, акимдар, укюмдар» манасында). Кечче асыл нусханынъ метининде бу ал созукъ сеслерни косьтерген диакритик ишаретлер ярдымынен акс олунгъан эди. Къ. еуд. Адонай сёзюне къ. юн. Кюриос сёзю тенъ келе. Сёзлернинъ экиси де ялынъыз Аллагъа нисбетен дегиль де, падиша, акимдар, сераскерлерге нисбетен де къулланмалары мумкюн эди; къуллар да шорбаджыларына бойле мураджаат эте эдилер. Къ. юн. Кюриос базыда мертебели адамгъа мураджаатнынъ урьметли шекили оларакъ къулланыла эди (къырымтатар тилинде бойле маналарда «эфенди, саип» сёзлери чыкъалар.)

Асыл нусхадаки Яхве тетраграмматоны ве Адонай сёзю арасында олгъан фаркъны языда косьтермек ичюн, терджимеде тетраграмматонны биз бутюн сёзни буюк арифлернен беремиз – РАББИ, Адонай сёзюни исе тек биринджи буюк арифинен – Рабби.

Эм тетраграмматон, эм Адонай чокъусы алларда Алланынъ башкъа Адлары ве эпитетлеринен берабер кельмелери мумкюн:

РАББИ-ТААЛЯ – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Яхве.

РАББИ-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Элохим. Мезкюр сёз бирикмеси мулькиет конструкцияларында баягъы сыкъ расткеле ве я «РАББИ-Таалямыз, РАББИ-Таалянъ» деп, терджиме этиле, я да бираз кенъ шекильде – «РАББИ олгъан Алланъ(ыз), РАББИ олгъан Алласы, РАББИ олгъан Алламыз» ве иляхре.

Ордуларнынъ РАББИси – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Цеваот. «Цеваот» сёзю «ордулар, арбий кучьлер» маналарыны бильдире, бу я коктеки кяинат кучьлерининъ ордусына аит, я да мукъаддес дженкке чыкъкъан исраиллилернинъ арбий къысымларына аиттир.

Рабби-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Элохим, я да къ. юн. Кюриос-Теос.

Юкъарыда къайд этильген сёзлерден гъайры, асыл нусхада дюнья Яратыджысына нисбетен къ. еуд. Эль, Элохим, Элоах, къ. арам. Элах ве къ. юн. Теос сёзлери де сыкъ къулланылалар. Къырымтатар тилине бу сёзлер Алла сёзю ярдымынен терджиме этилелер. Эм еудий, эм юнан тилинде бу сёзлер эм Екяне Аллагъа нисбетен, эм путперестлернинъ аллаларына нисбетен (бойле алда биз бу сёзни уфакъ арифнен беремиз) къулланылмалары мумкюн эди.

Терджимеде Алла сёзюни тюрлю эпитетлернен бириккенини расткетирмек мумкюн, меселя:

Юдже Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Элион, къ. юн. Теос-Хюпсистос.

Къудретли Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Шаддай.

Эбедий Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Олам.

Тири Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Элохим-Хаййим.

Сёзлюк

Сёзлюк

1. Б
2. В
3. Г
4. Д
5. Е
6. Ё
7. И
8. К
9. Л
10. М
11. Н
12. О
13. П
14. Р
15. С
16. Т
17. Ф
18. Х
19. Ч
20. Ш
21. Э
22. Ю
23. Я

Сёзлюк

Абдест – Эски Васиетте, бутюнлей сувнен ювунып (бой абдест) я да эль-аякъ ювып темизленюв адети. Еудийлер эр бир арам шейге ве арамлангъан адамгъа тийген сонъ, къолларыны, чанакъларыны, урбаларыны ве башкъа шейлерни юва эдилер.

Ад – къадимий заманларда еудийлер адамнынъ адынен онынъ барлыгъыны багълай эдилер. Алланынъ Адыны айтмайып, Онъа сыкъ «Ад» (къ. еуд. Шем), дей эдилер. Шегиртлер бир шейни «Месихнинъ Адынен» япкъанларда, шуны Онынъ истегине коре ве Онынъ кучюнен япа эдилер.

Азиз – бакъ. Мукъаддес.

Акъсакъал – (къ. юн. пресбютерой) сёзю-сёзюне «къарт адам». Эвельде месихчилер джемиетинде акъсакъаллар рухий башлыкъ ве ребер вазифесини беджере эдилер. Эксерий алларда бир джемиетте бир къач акъсакъал бар эди. Эльчилер (я да оларнынъ издешлери) акъсакъалларнынъ башына къолларыны къойып, дува окъуй ве мувафакъиетли хызметлери ичюн Мукъаддес Рухнынъ эйилигини бере эдилер.

Алланынъ Къозусы – Алла исраиллилерге Мусанен берген Къанунгъа бойсунып, руханийлер эр саба ве эр акъшам Аллагъа бир къозуны къурбан чала эдилер. Къозунынъ къаны адамларны Алланен муаббетлештире, ве бу адетнен исраиллилернинъ гуналары багъышлана эди. Исагъа «Алланынъ Къозусы» деп, Ягъя Исанынъ бутюн халкъ ичюн къурбан оладжагъыны эвельден айтты.

Алланынъ Огълу – Исанынъ унванларындан бири, амма бу, Алланынъ апайдан олгъан огълуны анълатмай. Эски заманларда «Алланынъ огълу» Исраильнинъ падишаларына дей эдилер (бакъ. 2 Пад 7.14; Збр 2.6-7). Бу ад бекленильген Месихни, Алладан кельген инсафлы Падишаны, яни Иса Месихни де бильдире эди (бакъ. Юх 1.49; 11.27; 20.31). Бу ибаре Иса Месих ве Онынъ коктеки Бабасынен олгъан мунасебетлерини, оларнынъ табиатларынынъ якъынлыгъы ве бирлигини косьтере. Иса Бабанынъ ердеки векили олып, Оны адамларгъа ача. Бундан гъайры, эписи иманлылар Алланынъ балаларыдыр, чюнки олар Аллагъа Баба дейлер, Оны севелер ве ирадесини беджермеге тырышалар (бакъ. 1 Юх 2.23).

Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы) – бу ибаре Алланы озь Падишасы сайып, Онен къонушып яшагъан адамларнынъ Алланен мунасебетлерини анълата. Алланынъ Падишалыгъы толу дереджеде Исанынъ экинджи келишинден сонъ оладжакъ: о вакъытта Алла халкъынынъ душманлары енъиледжек, эски дюнья ёкъ оладжакъ, онынъ ерине янъы дюнья пейда оладжакъ, анда эр шей эбедий севгиге толаджакъ ве яманлыкъ олмайджакъ. Амма Алланынъ Падишалыгъы тек келеджекте дегиль, о шимди де, адамлар Алланынъ ирадесини беджерген ве бир-бирини севген эр бир ерде де бар. Алланынъ Падишалыгъы Иса Месихнинъ, Ягъянынъ ве эльчилернинъ огретювинде эсас ерни ала.

Алланынъ Сарайы – Исраильнинъ пайтахты Ерусалимдеки мукъаддес биналарнынъ топламыдыр. Сулейман падиша оны еудийлер Мусанынъ заманындан берли Аллагъа ибадет эткен Чадырнынъ ерине къурды. М. э. 586 с. Сулейманнынъ Сарайыны вавилонлылар виран этти. Бир къач он йыллыкътан сонъ Сарай гъайрыдан тикленди. Сонъ Буюк Ирод Сарайны баягъы кенълештирди. Алланынъ Сарайы Исраиль яшайышынынъ меркези эди: къурбанлар тек анда чалына эди, мемлекетнинъ бутюн четлеринден ве тышындан кельген еудийлер мында муим байрамларны (Песах, Афталар Байрамы, Чалашлар Байрамы) къайд эте эдилер. Сарайнынъ эсас одасы Энъ Мукъаддес Ер эди. Анда йылда бир кере тек баш руханий кирип, айры ибадет эте эди. Бу ерни Мукъаддес Ерден буюк перде айыра эди. Мукъаддес Ерге тек руханийлер кире биле. Сарайнынъ бу эки къысымлары Алланынъ Эви оларакъ сайыла, анда адий адамларгъа кирмек ясакъ эди, олар тек Сарайнынъ азбарларында Аллагъа ибадет эте эдилер. Азбарларнынъ четлериндеки эйванларда адамлар топланып, тюрлю ишлернен огъраша эдилер. Иса Месих пейгъамберлик япкъанына коре, м. с. 70 с. римлилер Сарайны бутюнлей ёкъ эттилер, ве ондан сонъ Сарай гъайрыдан тикленмеди.

Алланынъ Шурети – бу ибаре дюньяда япкъан ишлеринде косьтерильген Алланынъ улулыгъыны бильдире. Мукъаддес Китаптан корюне ки, базы вакъытта Алланынъ Шурети исраиллилерге кучьлю ярыкъ киби корюнди. Амма Алланынъ Шурети Раббиге инангъан инсафлы адамларнынъ яшайышларында да корюнди. Энъ эвеля О, Иса Месихнинъ яшайышында, аджайип ишлеринде ве хусусан Онынъ хач устюнде олюминде ве тирилювинде косьтерильди.

Алоэ – бакъ. Къокъулы шейлер.

Альфа ве Омега – юнан элифбесининъ биринджи ве сонъки арифлери (къырымтатар элифбесиндеки А ве Я арифлери киби). «Альфа ве Омега» ибареси «башы ве сонъу» манасыны ачып, толулыкъны, сонъунадже чыкъмакъны анълата. Сырларнынъ ачылувы китабынынъ контекстинде бу ибаре дюньянынъ яратылмасындан сонъки кунюне къадар тарихыны косьтере.

Алямет – бакъ. Бельги.

Аманлыкъ (селямет) – Янъы Васиетте бу сёз тек дженк олмагъаныны дегиль, тынчлыкъ-аманлыкъны да бильдире. Еудийлер бир-бирини: «Селям алейкум!» (къ. еуд. шалом алейхем), деп къаршылай эдилер.

Амин – къ. еуд. «акъикъий» я да «акъикъат» манасыны анълата. Бу сёзнен вааз я да дува эм башланмакъ, эм битмек мумкюн.

Арес-тёпе – (къ. юн. Арео Пагос) акъсакъалларнынъ шурасы топлашкъан Афинанынъ меркезинде ерлешкен тёпелик. Шуранынъ озюни де бу тёпеликнинъ адына коре адландыра эдилер (бакъ. Фаал 17).

Афталар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Ахирет куню – бу дюньянынъ тарихы битеджек кунь. Чокъусы еудийлер шу куню эвель ольген адамлар тириледжегине инана эдилер. О вакъытта эписи адамлар Алланынъ судуна барып, озьлерининъ яшайышларына эсабат береджеклер. Инджиль китабына коре бу судда ич бир адам озюнинъ инсафлы ишлеринен акъланып оламайджакъ. Тек Иса Месихнинъ къурбанлыгъыны къабул эткен адамлар акъланып оладжакълар.

Аштан-сувдан вазгечюв – къадимий заманларда къыскъа бир вакъыт ичинде, адетиндже бир кунь девамында, аштан ве сувдан вазгече эдилер. Бойлеликнен, адам озюни Аллагъа ишандыра, шунынънен Онъа олгъан садыкълыгъыны косьтере ве тёвбе этип ярдым сорай эди. Бир йылда бир кунюнде – Одеме Куню (еуд. Йом-Киппур) – эр бир адам мытлакъ аштан вазгечмек керек эди, еудийлер эписи озь гуналары ичюн Аллагъа тёвбе эте эдилер. Бу, Мукъаддес Язынынъ эмири эди. Базылары исе, энъ эвеля фериселер, даа башкъа куньлерде аштан-сувдан вазгече эдилер. Бирде-бир иманлылар джемиети айры бир себептен дува окъумакъ ичюн аштан-сувдан вазгечип ола эдилер.

Байрамлар – исраиллилер эсас учь байрамны къайд эте эдилер: Мысырдан чыкъкъанларыны хатырлаткъан Песах Байрамы, Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, я да Берекет Байрамы) (махсул джыймагъа башлагъанларында) ве Чалашлар Байрамы (махсул джыймакъны битиргенлеринде). Ондан гъайры олар даа Одеме Кунюни къайд эте эдилер. Шу куню бутюн халкъ аштан вазгечип Алладан озь гуналарынынъ багъышланмасыны сорай эдилер. Песах Байрамы – (къ. еуд. Песах) еудийлернинъ энъ муим байрамы, еудийлерни Мысыр къуллугъындан къуртулгъанларыны анъдыра. Бу байрам Нисан айында 15-инджи кунюнде (март-апрель айында) отькериле эди. Къадимий заманларда еудийлер бутюн Исраиль мемлекетинден ве башкъа топракълардан Песах Байрамыны къайд этмек ичюн Ерусалимге келип, Аллагъа ибадет эте эдилер. Песахтан сонъ еди кунь девам эткен Маясыз Пишкен Пите Байрамы башлана эди. Бир афта ичинде еудийлер тек маясыз пишкен отьмек ашай эдилер. Инджильде бу эки байрам бир байрам сайыла. Шу куньлери Иса Месих хачкъа мыхланып ольдюрильди ве тирильди. Ондан сонъ Песах месихчилернинъ энъ буюк байрамы – Исанынъ Тирилюв Байрамы олды. Песах ашы олгъан къурбан къозусына да «песах» дей эдилер. Чалашлар Байрамы – (къ. еуд. Сукъкъот) баба-деделерининъ сахрада юрген вакъытта чалашларда яшагъанларнынъ хатырасына багъышланып отькерильген байрам. Байрам Тишри айынынъ 15-бешинджи куню (кузьнинъ башы) башланып, еди кунь девам эте эди. Ондан сонъ секизинджи кунь – байрам раатлыгъы келе эди. Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, Берекет Байрамы) – (къ. юн. Пентэкостэ, сёзю-сёзюне «эллинджи кунь») Песах Байрамындан еди афта кечкен сонъ кечириле эди. Бу байрамны «Синай дагъында берильген Къанун» байрамы киби къайд эте эдилер. Шу куню тек Фелестинде яшагъан дегиль, башкъа ерлерден де бутюн еудийлер Ерусалимге кельмеге арекет эте эдилер. Исанынъ биринджи шегиртлери Берекет Байрамында Мукъаддес Рухкъа толдылар.

Баш руханий – бакъ. Руханийлер.

Бельги (алямет) – бирде-бир шейни исбатламакъ я да тасдыкъламакъ ичюн бельги оларакъ Алла япкъан муджизе. Инджильнинъ муэллифлеринден бири Юханнынъ язгъанына коре, бельгилер – Иса япкъан, Кок Падишалыгъынынъ келеяткъаныны косьтерген аджайип шейлердир.

Берекет Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Беэльзебул – бакъ. Шейтан.

Биринджи Махсул Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Вавилон – Фират ве Хиддекель дерьясы арасында (земаневий Ирак топрагъында) ерлешкен, къоджаман империянынъ пайтахты олгъан, Якъын Шаркънынъ энъ буюк шеэридир. Вавилонда чокъ аллаларгъа табына эдилер. М. э. 587 с. вавилонлылар (къасдийлилер) Ерусалим шеэрини йыкътылар ве еудийлернинъ чокъусыны эсирге алып кеттилер. Янъы Васиетнинъ заманларында Вавилон шеэри энди виран этильген эди. Инджильде «Вавилон» сёзю Шейтаннынъ падишалыгъыны анълата. Бесе-белли, мында Рим шеэри козьде тутула эди. О заманда Рим Ерусалимни запт эткен янъы империясынынъ баш шеэри, путперест медениети ве тюрлю бозукълыкъларнынъ меркези эди.

Васиет – Синай дагъында Алла Мусанен бутюн еудий халкъына васиет этти, еудийлерге яхшылыкъ япмагъа, оларны душманлардан къорчаламагъа сёз берди. Еудийлер Аллагъа садыкъ олып, Къанунда язылгъан Онынъ истегенини беджермек керек эдилер. Бу васиетке, онынъ япылмасы акъкъында тариф эткен китаплар топламына киби, «Эски Васиет» дейлер. Пейгъамберлер Алла адамларгъа янъы васиет береджеги акъкъында айта эдилер. Инджиль китабына коре, бу янъы васиет Иса Месихнинъ олюми ве тирилюви ярдымынен япылды. Энди Алланынъ халкъы – догъгъан ерине бакъмайып, Месихке иман эткен, Онынъ огретювине коре яшагъан адамларнынъ эписидир. Бу васиетке, Иса ве Онынъ биринджи издешлери акъкъында тариф эткен китапларнынъ джыйынтыгъына да «Янъы Васиет» дейлер. Бу джыйынтыкъны м. с. I-инджи асырында чешит адамлар язды. Эски Васиетнен бирликте Янъы Васиет Мукъаддес Китапны тешкиль эте.

Васиет Сандыгъы – исраиллилернинъ эсас азизлиги: агъачтан япылып алтыннен къаплангъан мукъаддес Сандыкъ. Сандыкънынъ ичинде васиетнинъ таш левалары сакълана эдилер. Сандыкъ башта Мескеннинъ сонъунда, Сарайнынъ Энъ Мукъаддес Еринде тура эди. Исраиллилер оны, устюнде санки де Рабби отургъан, падишанынъ тахты ерине коре эдилер.

Васиетнинъ таш левалары – устьлеринде Он Эмир (Исраиль халкъына Алладан берильген эсас эмирлер) язылгъан таш левалардыр. Оларны Рабби Синай дагъында, Исраильге васиет бергенде, Мусагъа берди.

Галилея – Фелестиннинъ шимали. Чокъ асырлар девамында башкъа халкъларнынъ къолунда олгъаны ичюн, Галилеяда тюрлю халкъларнынъ адамлары чокъ эди. Еудиенинъ сакинлери галилеялыларгъа юкъарыдан бакъа эдилер. Галилеянынъ Назарет шеэрчигинде Исанынъ яшлыгъы ве генчлиги кечти. Мында О, чокъ аджайип шейлер япты.

Давут – Шаулдан сонъ Исраильнинъ экинджи ве энъ намлы падишасы. О, тахткъа м. э. 1010 с. отурды. Давут Исраильни буюк девлет ве Ерусалим шеэрини Исраильнинъ пайтахты япты. О, кучьлю аскер ве улу шаир эди. Давут Зебур китабынынъ (Аллагъа айтылгъан йырлар ве дувалар) муэллифлеринден бири эди. О, Аллагъа ишанчлы олгъаны ичюн, Алла Исраиль тахтыны тек онынъ эвлятларына береджегини сёз берди. Еудий пейгъамберлерине коре, келеджекте бутюн дюньянынъ Падишасы оладжакъ Месих Давутнынъ сою оладжакъ. Шунынъ ичюн Исагъа даа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Давутнынъ Огълу – Давут падишанынъ дос-догъру эвляды. Иса Месих Давутнынъ эвляды олгъаныны билип, еудийлер Онъа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Денъиз хавузы – Мескеннинъ азбарында тургъан буюк бакъыр савут. Аллагъа хызметлерини башламаздан эвель руханийлер шу савутта абдест ала эдилер.

Дженнет – (къ. юн. Парадейсос; къ. еуд. Эден; рус. Эдем) Башланув китабында (2 б.) пек дюльбер багъча тасвир олуна, анда биринджи адамлар Алланен къонушып яшай эдилер. Бу багъчагъа «дженнет» дейлер. Адамлар Алланынъ Сёзюни тутмагъан сонъ, багъчадан къувулдылар ве энди агъыр иш япып ве ольдюриджи хасталыкъларгъа огърап яшамагъа меджбур олдылар. Дженнет акъкъында айткъан Месих бу аджайип ве гъамсыз яшайышкъа къайтмакъны ве Алланен бирликте эбедиен къалмакъны козьде тута эди.

Джеэннем – бакъ. Олюлернинъ дюньясы.

Дин къардашлары – иманлылар эксериетнен бир-бирине «дин къардашлары» дейлер, бойле этип, оларнынъ бир Алла Бабасы олгъаныны косьтерелер. Олар бир-бирини къайгъырып, бир къорантада киби, муаббет яшайлар.

Еудие – Фелестин дженюбиндеки виляет, онынъ ады исраилли къабилелеринден бирининъ бабасы Ехуда адынен багълы.

Еудий – бу сёзю (менбаа метинде – «иврий») биринджи кере Ибраимге (Баш 14.13), сонъ Юсуфкъа (Баш 39.14) ве Якъупнынъ (Исраильнинъ) бутюн эвлятларына нисбетен къулланылды. Сонъ Исраиль халкъына аит олгъан эр кесни ойле адландырып башладылар. Къырымтатарджа бир «еудий» сёзю къулланылса да, къ. еуд. «иврий» сёзю этник аитликни, «еудий» сёзю исе диний аитликни косьтере.

Еудийлер – башында Якъупнынъ огълу Ехуданынъ къабилесиндеки адамлар. Амма Инджильнинъ заманына бутюн чуфутларгъа «еудий» деп башладылар. Юханнен берильген Инджильде «еудий» сёзюнен сыкъ-сыкъ чуфутларнынъ башлыкъларыны адландыра эдилер.

Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу) – месихчилер джемиетининъ ве Иса Месихнинъ огретювининъ ильк адларындан бири (бакъ. Фаал 9.2; 22.4).

Иблис – бакъ. Шейтан.

Ибраим – Исраиль халкъынынъ биринджи баба-дедеси. Онынъ тарихы Башланув китабынынъ 12-25 бабларында икяе этиле. Алла оны сайлап, онъа васиет берди, тувгъан топракътан узакъ Ханаан топрагъына кочьмеге эмир берди, шу топракъны чокъсайылы несилине бермеге ваде этти. Башта онынъ ады Ибрам эди, амма сонъундан Алла онъа янъы «Ибраим» адыны берди. Ибраим ве онынъ апайы Саре Исхакъ огълунынъ догъувыны чокъ вакъыт бекледилер ве чокъ сынавлардан кечтилер. Ибраим исраиллилернинъ ве базы башкъа халкъларнынъ дедеси олды. Мукъаддес Китапта о – тюрлю агъыр алларда Алланынъ бутюн эмирлерини беджермеге азыр олгъан, Раббиге ишанч толу орьнектир.

Иманлылар топлашувы (иманлылар джемиети) – бир ерде яшагъан, даима топлашып, Аллагъа ибадет эткен ве Языны огренип, къонушкъан джемиетнинъ ады. Бу сёз тек ерли джемиетни дегиль, бутюн дюньяда Иса Месихке иман эткенлерни де анълата биле.

Император – Рим империясынынъ баш укюмдары. Онъа айры виляетлернинъ акимлери ве падишалары (меселя, Пилат ве Ирод) бойсуна эдилер. Биринджи императорнынъ ады Юлий Цезар олгъаны ичюн, башкъаларына да «кесар» дей эдилер.

Инджиль – бакъ. Къуванчлы Хабер.

Инсан Огълу – еудий тилинде бу ибаренинъ биринджи манасы «адам» эди. Даниял пейгъамбер шойле келеджек Падишагъа дей эди. Онынъ айткъанына коре, Алла бу Падишагъа бутюн халкълар устюнде укюм береджек (Дан 7.13-14). Иса бойле ибаренен сыкъ-сыкъ Озюни адландыра эди.

Инсафлыкъ – Алла инсафлыдыр, демек, Онынъ бутюн арекетлери акъикъаткъа ве адалетке эсаслана. Мукъаддес Китапкъа коре, Алла адамнынъ гуналарыны багъышласа, адам инсафлы ола. Адам Алланынъ истегенини беджерип, озь арекетлеринен инсафлыкъкъа ынтылмакъ керек.

Ирод – падишаларнынъ сюлялеси. Бу сюляле биринджи падиша Буюк Ироднынъ адынен адлана эди. Буюк Ирод – еудийлернинъ падишасы, м. э. 37-4 с. къадар бутюн Фелестин топрагъында акимлик япты. О, Исанынъ догъгъаны акъкъында эшитип, Вифлеемде янъы догъгъан балаларны ольдюрмеге эмир этти. Ирод Антипа – Буюк Ироднынъ огълу, м. э. 4 с. – м. с. 39 с. къадар Галилеяда акимлик япты. Ягъя оны къанунсыз эвленгенинде къабаатлагъаны ичюн, Ирод Антипа Ягъяны якъалап джезаламагъа эмир этти. Бундан гъайры, Ирод Антипа Исанен судда корюшти. Ирод Агриппа I – Буюк Ироднынъ торуны ве Ирод Антипа къардашынынъ огълу, м. с. 39-44 с. къадар Фелестинде акимлик япты. О, месихчилерни мераметсиз джезалап башлады. Онынъ эмиринен эльчи Якъуп ольдюрильди ве эльчи Пётр зиндангъа атылды. Фаалиет китабы Ирод Агриппанынъ олюмини бойле тасвирлей: путперест хызметчилери оны алла ерине корип, шерефлеп башладылар, ве о, шу шерефлерни къабул этти. Шу вакъыт Алланынъ мелеги Иродны азаплы хасталыкънен урды, ве Ирод шу хасталыкътан кечинди. Ирод Агриппа II – Ирод Агриппа I огълу. Эльчи Павел денъиз янындаки Кайсарея шеэринде онынъ алдында чыкъышта булунды. Ирод Агриппа II м. с. 44-70 с. къадар Фелестиннинъ бир къач виляетинде акимлик япты. Сонъ о, Римге кочип, анда м. с. 100 с. къадар яшады.

Иса – (къ. еуд. Ешу, Ешуа; Ехошуа адынынъ къыскъартылгъан шекили) еудий адларындан бири. Онынъ манасы – «РАББИ къуртара».

Исраиль – бакъ. Якъуп.

Керувлар – мелеклернинъ хусусий бир чешити. Мукъаддес Китапта керувлар Аллагъа якъын ве Онынъ тахты янында хызмет эткен неснелерни киби тасвирленелер. Онынъ ичюн Мескенде ве Сарайда керувларнынъ ресимлери бар эди.

Кинаели икяе – кенълешкен къыяславдыр, о, эр вакъыт тапмаджа, тасавур этюв усуллары къулланыла. Еудийлернинъ адетинде тек акъыл огреткен къыскъа икяе дегиль де, аталар сёзлери, айтымлар, тапмаджалар, къанатлы сёзлер, икметли сёзлер, аллегорияларгъа да «кинаели икяе» дей эдилер. Кинаели икяени анъламакъ ичюн башыны чалыштырмакъ керек. Кинаели икяелер Шаркъта кенъ даркъалгъан эди. Оларны уйдургъан ве анълагъан адамларгъа «икметли» дей эдилер.

Кок Падишалыгъы – бакъ. Алланынъ Падишалыгъы.

Корюшюв Чадыры – бакъ. Мескен.

Къадимий арамий тили – къадимий еудий тилине ве аз дереджеде арап тилине сойдаш тили. Бу тильде Даниял ве Узеир китабынынъ бир къач бабы язылды. Фелестинде, Иса Месихнинъ яшагъан вакъытта, бу еудийлернинъ лакъырды тили эди.

Къадимий еудий тили – бу тильде деерлик бутюн Эски Васиет язылгъан. Янъы Васиет язылгъан заманында, Фелестин сакинлери онъа сойдаш олгъан арамий тильде лаф эте эдилер, башкъа халкъ векиллеринен исе сыкъ-сыкъ къадий юнан тилинде къонуша эдилер.

Къадимий юнан тили – Эскендер Зулькарнайннынъ запт этмелеринден сонъ, юнан тили шаркъий Акъ денъиз ялысында халкъара тиль олды. Янъы Васиет, чокъча адам окъуп олсун деп, юнан тилинде язылды.

Къандиль – Мескеннинъ ве сонъундан Сарайнынъ ичини ярыкълатмакъ ичюн къулланылгъан еди ягълы чыракълы лампа (бакъ. Чыкъ 25).

Къандиль

Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат) – Муса пейгъамбер вастасынен Исраиль халкъына берильген Алланынъ Къануны. Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабына (Тевраткъа) да «Къанун» дейлер, чюнки анда эм къанун, эм онынъ берильген тарихы бардыр. Къанун исраиллилерге тафсилятлы огютлер бере, оларнынъ диний ве ичтимаий яшайышыны бельгилей, яхшылыкъ ве адалет къаиделери тайинлей эди. Къанунда адамларгъа Алланынъ ирадеси ачыла. Амма озю озюнден Къанун оны бозгъан адамларны гуна джезасындан къорчалап оламай. Онынъ ичюн Янъы Васиетте Къанун хайыргъа къаршы къоюла.

Къанун оджалары – Мукъаддес Языны ве биринджиден Мусанынъ Къануныны теренден огренип анълаткъан адамлар. Олар Къанунны язып ала, огрене, анълата, къуллана ве адамларгъа огрете эдилер. Бойле адамларны еудий джемиетинде буюк урьмет эте эдилер.

Къокъулы шейлер. Алоэ – осюмлик, онынъ япракъларындан къыйметли къокъулы ягъ япа эдилер. Дефн этмезден эвель олю сарылгъан басмагъа бу къокъулы ягъны синъдире эдилер. Либан – экзотик осюмликнинъ къурутылгъан сакъызы. Оны якъкъанда къокъулы тютюн чыкъа эди. Либан тютетюви башта Чадырда, сонъ Ерусалим Сарайында бахшыш кетирювнинъ бир чешити эди. Мюр – паалы къокъулы ягъ, дженюбий тереклернинъ сакъызындан азырлана. Оны тиббиетте азапларны эксильтмек ве олюни дефн эткенде ягъламакъ ичюн къуллана эдилер.

Къуванчлы Хабер – (къ. юн. эвангелион) Эски Васиетте анъылгъан, Иса Месихнинъ ер юзюне кельгенинен илян этильген хабер. Онынъ манасы шунда ки, Алла адамларны севгени ичюн, Озь Огълуны ерге ёллады, Онынъ хачта ольгени ве тирильгенинен бутюн адамларгъа гуналардан ве эбедий олюмден къуртулыш ёлу ачылды. Бу хабер месихчилер иманынынъ эсасы олды. «Эвангелион» сёзюнен «Инджиль» сёзюнинъ пейда олувы да багълы. Кечче бу сёзнен Иса Месих акъкъында икяе эткен дёрт китапны адландырып башладылар.

Къурбан ери – бир тёпелик, онынъ устюнде къурбан чалынгъан айванларнынъ бутюнини я да бир къысмыны якъа эдилер. Къурбан ери эксериетнен ташларнен япыла эди, амма Корюшюв Чадырында еринден авуштырмагъа мумкюн олгъан, тахтадан япылып маденнен къаплангъан сою бар эди. Ондан гъайры, къокъулы отларны якъмакъ ичюн, маденден япылгъан кучюк къурбан ерлери де бар эди.

Къурбан ери

Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв – Мусанынъ къануны боюнджа еудийлер Аллагъа къурбан кетире эдилер. Айванны сойып, оны бутюнлей я да къысмен къурбан ерине къойып якъа эдилер. Эгер эт къалса, оны адамлар озьлери ашай эдилер. Мусанынъ заманындан башлап, Алла къурбанлар тек бир ерде кетирильгенини талап этти: башта Корюшюв Чадырында, сонъ Алланынъ Сарайында. Къурбан чалмагъа тек руханийлернинъ акъкъы бар эди. Айванлардан гъайры, бахшыш оларакъ отьмек, шарап, зейтюн ягъы, берекетнинъ биринджи мейваларыны кетире эдилер. Къурбанларнынъ ве бахшышларнынъ бир къач чешити бар эди: япылгъан гуна ичюн къурбан, Алланынъ яхшылыкълары ичюн бахшыш, берильген адакъ ичюн къурбан, озь истегинен кетирильген къурбан я да бахшыш. Бойле къурбанлар ве бахшышлар Алланен бирликте адамнынъ ашагъан ашы киби эди. Исраиллилер Аллагъа кетирген къурбанлар ве бахшышларнынъ бир къысмы руханийлерге ве левийлилерге бериле эди. Янъы Васиетке коре, Месихнинъ хач устюндеки олюми – бутюн инсаниетнинъ гуналары ичюн кетирильген къурбандыр.

Къуртарыджы – бакъ. Къуртулыш.

Къуртулыш – Мукъаддес Китапта бу сёз Алла адамгъа я да бутюн халкъкъа япкъан ярдымыны, оларны телюке ве душманлардан къуртаргъаныны анълата. Амма баш манада къуртулыш – иманлыларнынъ бутюн гуналарындан къуртулышы, Алланен мунасебетте булунув ве эбедий омюрдир. Янъы Васиетке коре, адамларгъа бу имкянны Иса Месихнинъ хач устюнде ольгени ве тирильгени бере, ве эр бир адам Месихке иман этип къуртулыш ала. Эски Васиетте Исраиль халкъыны Мысыр эсиринден къуртаргъан Аллагъа «Къуртарыджы» дей эдилер. Месихчилер бу адны Иса Месихке де берелер, чюнки О, Озюнинъ къурбанлыкъ олюминен Онъа иман эткенлерни гуна ве олюм укюмдарлыгъындан къуртарды.

Лепра хасталыгъы – бакъ. Тери хасталыгъы.

Либан – бакъ. Къокъулы шейлер.

Маясыз Пишкен Пите Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Мелеклер – Аллагъа хызмет эткен рухлар. Олар адамларгъа Алланынъ эмирлерини бильдирелер ве ярдым этелер. Мукъаддес Китапта базы энъ белли мелеклернинъ адлары бар – Микъаиль, Джебраиль. Бир заманларда мелеклернинъ бир къысмы Аллагъа къаршы чыкътылар ве Иблиснинъ тарафыны алып, Аллагъа ибадет этмектен вазгечтилер. Ойле мелеклерге «тюшкен мелеклер» деп айталар.

Мелкиседек – Салим шеэрининъ падишасы ве руханийи. Ибраим онъа арбий гъаниметнинъ он пайындан бир пайыны берген сонъ, Мелкиседек оны багъышлады (Баш 14.17-20). Еудийлерге мектюпте Мелкиседекнинъ руханийлиги Месихнинъ руханийлигине тенъ къоюла (Еуд 5.6).

Месих – (къ. еуд. Машиах; къ. юн. Христос) сёзю-сёзюне «ягънен сюртюльген» манасыны анълата. Къадимий Исраильде Алла Озь хызметине сайлагъан руханийлер, пейгъамберлер ве падишалар зейтюн ягъынен сюртюле эдилер. Пейгъамберлернинъ ярдымынен еудийлерге айткъанына коре, Алла дюньягъа Месихни ёлламагъа сёз берди. О, Исраиль халкъыны къуртарып, дюньянынъ халкъларына эбедиен падишалыкъ этеджек эди. Исанынъ вакътында еудийлер кергинликнен Къуртарыджынынъ келеджегини беклей эдилер. Оларнынъ умют эткенине коре, О, оларны эджнебий баскъынджылар – римлилерден азат этип, Исраильнинъ эвельки шуретини тиклейджек эди. Амма дюньягъа кельген Къуртарыджы – Иса Месих – даа чокъ шей япты. О, бутюн инсаниетни гуна къуллугъындан ве олюмден къуртарды. Онынъ ярдымынен Алла адамларгъа янъы эбедий васиетни берди.

Месихнинъ душманы – (къ. юн. антихристос) яманлыкъ озю олгъан шахыс. О, дюньягъа Месихнен дженк этмек ичюн келеджек, амма сонъунда Месих оны енъеджек. Юхан Месих акъкъында ялан айткъанларгъа ве шунынънен Къуванчлы Хаберге къаршы чыкъкъанларгъа да «Месихнинъ душманлары» дей. Иса сонъки вакъытларда пейда оладжакъ «ялан месихлер» (къ. юн. текликте псевдохристос) акъкъында эвельден хабер бере.

Месихчи – Иса Месихнинъ тарафдары, Оны озь Къуртарыджысы киби къабул эткен ве Онынъ огретювине коре яшамагъа тырышкъан адам.

Мескен (Корюшюв Чадыры) – ерини денъиштирмеге мумкюн олгъан буюк Мукъаддес Чадыр. Алланынъ эмирине бойсунып, исраиллилер оны ясап, сахрада юрген вакътында озьлеринен ташый эдилер. Чадырда Васиет Сандыгъы сакълана эди. Исраиллилернинъ ордусында бу ер Алланынъ Эви сайыла эди. Чадыр огюнде еудийлер Аллагъа ибадет эте ве къурбан чала эдилер. Сулейман Ерусалимде Алланынъ Сарайыны къургъан сонъ, Мукъаддес Чадыр анда кочьти.

Мескен (Корюшюв Чадыры)

Мукъаддес (азиз) – бу сёз биринджиден Алланы анълата. Алла ичюн айырылгъан эр шей де мукъаддестир, булар: Алланынъ Сарайы, Аллагъа хызмет этмек ичюн къулланылгъан шейлер ве Онъа ибадет эткен адамлар (Тевратта – Исраиль халкъы, Инджильде – иманлылар топлашувы). Инджильде бутюн месихчилер озьлерининъ дегиль, лякин Мукъаддес Алланынъки олгъанлары ичюн, «азизлер» деп адландырдылар. Ондан гъайры, бу сёз шахсий ве рухий темизликни косьтермек мумкюн.

Мукъаддес Рух – Алланынъ Руху. Онъа эм Бабасына, эм Огълуна Алланынъ бутюн хусусиетлери менсюптир. Инджиль китабына коре, Иса Месихке иман эткен адамлар Мукъаддес Рухны къабул этелер. О, оларны огрете ве кучь бере.

Мысыр – Египет, Фелестинден дженюбий гъарп тарафында ерлешкен мемлекет. Къадимий еудийлер анда 400 йыл яшадылар. Мысырлыларнынъ зулумы чокълашкъанда, Рабби еудийлерни андан азатлыкъкъа алып чыкъты.

Мюр – бакъ. Къокъулы шейлер.

Нух – къадимий заманда Алла бозукъ инсаниетни ёкъ этмеге истеди. Тек бир инсафлы олгъан Нухны ве онынъ къорантасыны къалдырмагъа разы олды. Нух, Алланынъ эмирини алып, буюк бир сандыкъ къурды да, бутюн къорантасыны анда алды. Олар сандыкъкъа киргенинен, бутюн дюньяда сув ташкъыны башланды. Бу ташкъындан тек Нухнынъ къорантасы къуртулды. Сонъ олардан янъы инсаниет догъды (бакъ. Баш 6–9).

Одев (одеме) – пара тёлеп, бир адамнынъ я да бутюн халкънынъ къуллукътан я да эсирден азат этилюви. Иса Месихнинъ къурбан оларакъ берильген джаны Онъа иман эткенлерни гуна ве эбедий олюмнинъ къуветинден къуртаргъан одев олды.

Одеме Куню – бакъ. Байрамлар.

Олюлернинъ дюньясы (къ. еуд. Шеол; къ. юн. Гадес) – Тевратта язылгъанына коре, адам ольген сонъ олюлернинъ дюньясына тюше. Олюлер дюньясыны косьтермек ичюн даа бир сёз къулланыла эди – джеэннем. Инджильде джеэннем олюлер гуналары ичюн джезагъа огъратылгъан ер, деп сайыла. Келип чыкъышынен бу сёз Ерусалим янында олгъан Хинном вадийинен (къ. еуд. Ге-Хинном) багълы. Шу ерде эр вакъыт чёплюк ве къалымты якъа эдилер. Шунынъ ичюн джеэннем сёзюнинъ манасы гуналыларнынъ олюминден сонъ азап чекеджек ерини анълата.

Он пайда бир пай – берекетнинъ он пайда бир пайы. Исраиллилер оны руханийлерге Раббиге бахшыш оларакъ бермек керек эдилер. Бу пай Сарайнынъ кечинмесине, руханийлернинъ тамакъларына ве озьлери озьлерини бакъып оламагъан адамларгъа ярдым оларакъ масраф этиле эди.

Пейгъамбер – Алланынъ ирадесини илян этмек ичюн, Рабби сайлагъан адам. Мукъаддес Рухнынъ тесиринде лаф эткен пейгъамберлер келеджекте оладжакъ вакъиаларны ачмакътан гъайры, огретиджи ве къабаатлайыджы олып, адамларны тёвбе этмеге ве Аллагъа чевирильмеге чагъыра эдилер. Пейгъамберлер, Месих даа догъмаздан эвель, Онынъ келеджеги акъкъында айта эдилер. Эски Васиетте чокъ пейгъамберлер акъкъында тариф этиле ве оларнынъ пейгъамберликлери косьтериле; Эски Васиетнинъ чокъусы китаплары оларнынъ адынен адлангъан. Пейгъамберлер Янъы Васиетте де анъыла – бу, Мукъаддес Рухнынъ кучюнен лаф эткен ве Алла оларгъа ачкъаныны башкъаларына огреткен иманлылар.

Песах – бакъ. Байрамлар.

Понтий Пилат – римли аким, Иса джезалангъан вакъытта Еудиенинъ акими (м. с. 26-36 с.). Онынъ разылыгъыны алмайып, адамны джезаламагъа олмай эди. Тек Понтий Пилат олюм джезасыны тасдыкълай эди. Еудий башлыкъларынен яхшы мунасебетте олмаса да, исьян котермесинлер деп, эксериетнен оларнынъ талапларыны беджере эди.

Пут – халкълар табынгъан, бирде-бир аллагъа ошагъан эйкель я да даа башкъа бир шей.

Раатлыкъ куню – (къ. еуд. шаббат) джумаэртеси, исраиллилернинъ мукъаддес куню. Шу кунни олар бир тюрлю иш япмайып, Аллагъа багъышламакъ керек эдилер. Инджиль заманында раатлыкъ куню шеэр диварындан бир километрден зияде узакълыгъына кетмек ясакъ этиле эди. Единджи йыл да хусусий олып, шу йылы топракъ ишленильмейджек эди. Еди кере еди йыл кечкен сонъ, эллинджи йыл Юбилей йылы деп илян этиле эди. Шу йылы борджлар багъышлана эди, топракъ исе эвельки сабыларгъа къайтарыла эди.

Равви (Раввуни) – къ. еуд. сёзю-сёзюне «меним улу». Бойле сёзнен урьметли адамларгъа, эксериетнен оджаларгъа дей эдилер.

Рим – Янъы Васиетте тасвир олунгъан вакъыткъа къадар Рим шеэри Акъ денъиз этрафындаки чокъ мемлекетлерни, шу джумледен Фелестин топракъларыны да бойсундырды ве буюк империянынъ пайтахты олды. Фелестин топрагъында, башкъа ерлерде киби, римлилер озь ордусыны къалдырып, эр бир къаршылыкъны таш юрекнен ёкъ эте эдилер. Бунынънен берабер, буюк империягъа менсюплик, икътисадият ве тюрлю къысымлар арасында фикир денъишювге ёл ача эди. Рим империясынынъ гражданларына (оларнынъ бири эльчи Павел де олды) бутюн империяда айры акъ-укъукъ бериле эди. Меселя, судда олар императорнынъ укюмини талап этип ола эдилер.

Руханийлер – Мескенде ве сонъунда Ерусалимнинъ Сарайында къурбанлар ве бахшышлар ичюн джевапкяр олгъан, Аллагъа хызмет эткен адамлар. Тек Харуннынъ эвлятлары руханий олмакъ мумкюн эдилер. Руханийлер он эки болюкке айырылып, невбетнен хызмет эте эдилер. Олар Къанунда къайд этильген махсус урбаны кие эдилер. Бу урбанынъ эсас къысмы эфод эди. Онынъ огдеки ве арттаки къысмы бар эди. Бу къысымлар бир-бирине четлеринен къайышларнен пекитиле эди. Руханийлернинъ башында баш руханий олды; о, Алланынъ огюнде Исраиль халкъынынъ векили эди. Онынъ урбасы бунынъ темсили эди, хусусан устюнде он эки дегерли ташы олгъан оглюгидир. Шу ташлар устюнде он эки Исраиль къабилесининъ адлары язылгъан эди.

Руханийлер

эфод

Саддукийлер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири эди. Юксек Шуранынъ чокъусы азалары, баш руханийлер ве оларгъа якъын адамлар саддукийлер эди. Башкъа, ферисе фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Языны таный ве агъзавий риваетлерге инанмай эдилер. Меселя, къыямет куню эписи олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына инанмай эдилер.

Салым топлайыджы – Фелестинде Рим империясынынъ хазинесине берги топлагъан, ерли халкътан олгъан бир мемур. Олар Рим акимиетине хызмет эткенлери ичюн (бойле хызмет Къанунгъа къаршы эди), еудийлер бу мемурларны севмей эди, чюнки салым топлайыджылар халкътан арткъач акъча топлап, озьлерине къалдыра эдилер.

Самарие – Ерусалим шималинде, Галилеянынъ дженюбинде ерлешкен Фелестин виляети. Ассурие (Ашшур) укюмдарлыгъы заманында Исраильнинъ шималий къабилелеринден ве башкъа мемлекетлерден кочип кельген халкълар бу ерге сюргюн этильдилер. Мемлекетте къалгъан еудийлернинъ эвлятлары ве кочип кельген халкълар самариелилер олдылар. Еудийлер киби, самариелилер Мусанынъ Къануныны къабул эте, амма чокъ шейни башкъаджа анълай эдилер. Меселя, олар Аллагъа Ерусалимде дегиль, Геризим дагъында ибадет эте эдилер, анда оларнынъ баш ибадет ери бар эди. Еудийлер ве самариелилер бир-бирини имансыз сайып, къонушмай эдилер.

Саре – Ибраимнинъ апайы, Алла оны акъайынен берабер сайлады. Сайланмаздан эвель онынъ ады Сарей эди, сайлагъан сонъ Алла онъа Саре адыны берди. О, Аллагъа садыкъ олып ве Онынъ вадесини беклеп, акъайынен сеяат агъырлыкъларыны больди. Бутюн омюри баласыз олып, къартайгъан сонъ, Ибраимге Исхакъ огълуны догъурды.

Синагога – Языны окъумакъ, дува этмек ве диний адетлерни огренмек ичюн еудийлернинъ топлашувы, эм де бойле топлашувлар ичюн эв. Синагогада топлангъанда, адий иштиракчининъ биле Языдан парчаны окъумагъа ве окъугъан парчаны топлашувгъа анълатмагъа акъкъы бар эди. Сарайгъа бакъкъанда, синагогаларда къурбан чалынмай эди. Еудийлер яшагъан эр бир шеэрде ич олмадым бир синагога бар эди.

Синай – сахрадаки (земаневий Мысырда) дагънынъ ады. Шу дагънынъ устюнде Алла Мусагъа Он Эмирни багъышлады. Корюнгени киби, бу дагъ къадимий заманларда Хорев деп адлана эди, бугунь исе Джебель-Муса деп адлана.

Сион – Ерусалим шеэри ерлешкен байырнынъ ады. Шунынъ ичюн «Сион» дегенде, эксериетнен Ерусалим козьде тутула. Кочьме манада бу сёз Алланен бирликте инсафлылар яшагъан коктеки Ерусалим шеэрини козьде тута.

Сувгъа батырылып чыкъув – (къ. юн. баптисма) энъ муим диний мерасимлернинъ бири; диний джемиетке алынувны косьтере. Янъы Васиетте сувгъа батырылып чыкъувнынъ эки чешити косьтериле. Башта Ягъя, озьлерини Аллагъа багъышламакъ ве гуналарындан тёвбе этмеге истеген адамларны сувгъа батырып чыкъара эди. Иса Месихнинъ олюми ве тирилювинден сонъ сувгъа батырылып чыкъув даа терен мана ала: адам эвельки гуналы яшайышындан вазгечип, санки оле, амма Месихнен бирликте янъы омюрге тириле. Бойле сувгъа батырылып чыкъувдан сонъ адам Мукъаддес Рухны къабул эте. Кочьме манада Янъы Васиет Исанынъ «сувгъа батырылып чыкъувы»ны Онынъ азапларына къошулувны киби анълата, «Рухкъа батырылып чыкъув» акъкъында айткъанда, Мукъаддес Рухны къабул этювни козьде тута.

Сулейманнынъ Эйваны – Сарайнынъ шаркъ тарафындаки къапалы колонналы бина. Анда чокъ адам топлаша биле эди.

Теврат – бакъ. Къанун.

Теклиф пителери ичюн стол – башта Мескеннинъ, сонъунда Сарайнынъ ичинде тургъан стол. Руханийлер онынъ устюне даима Раббиге бахшыш оларакъ, он эки пите къоя эдилер.

Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы) – Мукъаддес Китапта адлангъан чешит тюрлю тери хасталыгъы. Бойле хасталыкъ адамны арамлай эди, ве о, бутюнлей тедавийленмегендже, башкъа адамлардан айры яшамакъ керек эди.

Тёвбе этюв – адам эвельки яшайышы гуналы ве Алла онен разы олмагъаныны анълап, Алладан, гуналары ичюн афу сорай, келеджекте гуна япмайып, Аллагъа хызмет этмеге сёз бере.

Фериселер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири. Башкъа, саддукийлер фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Язынынъ дегиль де, чокъ ягъзавий риваетлернинъ талапларыны да дикъкъатнен беджермеге тырыша эдилер. Къыямет куню олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына да инана эдилер. Олар элял темизликни беджерип, халкъ арасында буюк итибарнен файдалана, диний ве къатты къаиделеринен гъурурлана, диний къаиделерини къатты тутмагъан адамларны исе севмей эдилер.

Хайыр – Янъы Васиетнинъ эсас диний терминлеринден бири. Бу сёзнинъ манасы – Алладан адамгъа берильген хайырлы бахшыш. Алла оны бирде-бир ишлер ичюн дегиль де, Озь истегинен бере. Шунынъ ичюн хайыр Къанундан фаркъ эте. Къанун адалетликке коре Алланен адам арасында ве адамлар арасында олгъан мунасебетлерни тертипке къоя: эр бир адам озь акъкъыны ала. Энъ буюк хайыр – иманлыларгъа ачылгъан Алланен эбедий омюрдир.

Хач – Рим императорлыгъында Иса Месихнинъ вакътында энъ агъыр джинает япкъанларны хач устюне мыхлап, олюм джезасына огърата эдилер. Хачны, ерге сокъулгъан дирекке къалын бир тахта мыхлап, япа эдилер. Джезалангъанларны хачкъа мыхлап, я да багълап, чекишип ольмеге къалдыра эдилер. Бойле джеза энъ къоркъунчлы ве масхаралыкъ джезасы эди. Джинаетчи озь тахтасыны джезаланаджакъ ерине озю алып бара эди. О вакъытта «озь хачыны ташымакъ» ибареси пейда олды. Иса Месих хачкъа мыхлангъан сонъ, бу алет Иса берген къуртулыш ве омюрнинъ бельгиси олды.

Чалашлар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Шейтан (Иблис, Беэльзебул) – Мукъаддес Китапта Алланынъ эсас душманына нисбетен бир къач сёз къулланыла. Къ. еуд. сатан сёзю (бундан «Шейтан» сёзю келип чыкъты) «душман» манасыны анълата. Къ. юн. диаболос (бельки, бу сёзден «Иблис» сёзю келип чыкъты) «алдатыджы, ийлекяр» манасыны ташый. Арам рухларнынъ башына нисбетен Беэльзебул ады да къулланыла. Шейтан ве онъа бойсунгъан рухлар адамларны алдата, оларгъа Аллагъа кельмеге кедер этелер, оларны эбедий олюмге кетирмеге тырышалар. Аллагъа къаршы чыкъкъан адамлар Шейтаннынъ тесирине огърайлар. Сырларнынъ ачылувы китабында, бир кунь ола, Шейтан бутюнлей енъиледжеги ве ёкъ этиледжеги акъкъында тариф этиле.

Эбедий омюр – Мукъаддес Китапкъа коре, бу дюньяда олюмсиз булунув дегиль де, Алланен бирликте янъы дюньядаки къасеветсиз омюрдир. Иманлылар ичюн оларнынъ Алланен бойле аралары артыкъ бу дюньяда башлана. Амма керчек эбедий омюр тек ердеки омюрлери биткен сонъ башлана.

Эзов оту – еудийлернинъ диний мерасимлеринде къулланылгъан от. Руханийлер эзов отунынъ япрагъы я да пытагъыны шингенликке (меселя, къурбаннынъ къанына) батырып, адамгъа я да бир шейге септирип, оны элялладылар ве азиз эттилер.

Эльчи – къ. юн. апостолос «бирде-бир вазифенен ёлланылгъан адам, хаберджи» манасыны анълата. Инджильде бу, Иса Месих сайлап Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн, ёллагъан адамдыр. Эльчи унваны адам ичюн буюк месулиет эди: Месих коктеки Падиша олгъаны киби, эльчи – Онынъ ер юзюнде олгъан векилидир. Биринджи эльчилер Исанынъ энъ якъын шегиртлери эди. Олар эр вакъыт Онынъ янында эдилер. Месих олип, тирильген сонъ, айны хызметке чагъырылгъан Павел де озюне «эльчи» деди. Къуванчлы Хаберни даркъаткъан башкъа адамларны да, меселя, Барнабаны, ойле адландырмакъ мумкюн эдилер.

Элял – Мусанынъ Къанунына коре, исраиллилер дикъкъатнен арамны элялдан айырмакъ керек эдилер. Базы айван, къуш, балыкълар ве чешит шейлер ве ашлар арам сайыла эди. Базы алларда адамлар да арам сайылды. Меселя, лепра хасталыгъынен хаста олгъан, олюге тийген адам, я да къан акъувнен чекишкен я да якъынларда бала тапкъан къадын арам ола эдилер. Арам олгъан адамларгъа диний мерасимлерде иштирак этмеге ве элял шейлерге тиймеге мумкюн олмай эди. Арамлыкънынъ себеби ёкъ этильген сонъ, элял олмакъ ичюн, адам белли мерасимлерни кутьмеге ве темизленмеге керек эди.

Эски Васиет – бакъ. Васиет.

Эфод – бакъ. Руханийлер.

Юбилей йылы – бакъ. Раатлыкъ куню.

Юксек Шура – (къ. юн. Синедрион; къ. еуд. Санхедрин) руханийлер, къанунджылар ве башкъа урьметли адамларнынъ топлумына Юксек Шура дей эдилер. Онынъ эркянына етмиш адам кире эди. Юксек Шурада тек диний дегиль, башкъа меселелер де чезиле эди; бу шура еудий халкъыны римлилер огюнде такъдим этип, юксек укюм вазифесини де беджере эди. Янъы Васиет вакътында шуранынъ муим къарарларыны Рим акимиети тасдыкълай эди.

Ягълав – бир диний мерасим. Адамнынъ башына ягъ якъылып я да силинип, адамны Алла сайлап бир муим хызметке чагъыргъаныны косьтере эди. Бундан сонъ адам падиша, руханий, базы вакъытта пейгъамбер олып, онъа берильген вазифелерни беджермеге башлай эди. Кочьме манада «ягълав» сёзю бир адам Алланынъ хызметине сайлангъаныны ве багъышлангъаныны анълата.

Язы (Язылар) – Янъы Васиетте Эски Васиетке «Язы» я да «Язылар» дей эдилер. Янъы Васиет язылгъан сонъ, Оны да Языгъа кирсеттилер.

Якъуп – Исхакъ ве Рефикъанынъ эки огъулларындан бири. Якъуп озь эгиз агъасы Исавдан сонъ догъгъанына бакъмадан, Алла оны сайлап, биринджи огъул акъкъыны берди. Якъупнынъ он эки огълундан еудий халкъынынъ он эки къабилеси пейда олды. Алла онъа Исраиль адыны берди. Сонъ онынъ бутюн огъулларына – еудий халкъына «Исраиль» дей башладылар. Якъуп адыны башкъа адамлар да, меселя, эльчилерден экиси ташыдылар.

Якъын адам – сёзю-сёзюне «янында олгъан бирев». Тевратта айны койнинъ сакини, джемиетнинъ азасы, къабиледештир. Оларгъа нисбетен белли къаиделерни кутьмек керек эди. Янъы Васиетте Иса «якъын» сёзюнинъ манасыны кенълештирди ве таныш олмагъан адам биле якъын олмакъ мумкюнлигини косьтерди.

Янъы Васиет – бакъ. Васиет.

Теврат ве башкъа тарихий китапларда къулланылгъан ольчюлер

Къадимий заманларда чешит халкъларда узунлыкъ, агъырлыкъ ве шингенлик ольчемек ичюн тюрлю системалар къулланыла эдилер. Бугуньки куньге базы ольчюлер меселесинде алимлер аля даа екяне бир фикирге кельмедилер.

Метиннинъ къолай къабул этильмеси ичюн, бу терджимеде биз ольчюнинъ земаневий метрик системасыны къулландыкъ. Эгер къадимий метинде ольчюлер къарарнен берильсе, биз оларны земаневий эквивалентине якъынлаштырдыкъ. Бунен берабер сноскаларда къадимий метиндеки ольчюлерни де бердик.

Узунлыкъ ольчюлери

Аммах (Баш 6.15) – тирсектен башлап орта пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 45-50 сантиметр. (Бир аммах – бир тирсек узунлыгъы, я да ярым метр.)

Зерет (Чыкъ 28.16) – керильген къолнынъ баш пармагъынынъ уджундан чинатий пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 23-25 сантиметр. (Бир зерет – бир къарыш, я да метрнинъ дёртте бири, я да черик метр.)

Тофах (Ехез 40.5) – авуч кенълиги, къарарнен 7,5-9 сантиметр.

Эцба (Йрм 52.21) – баш пармакънынъ кенълиги, къарарнен 2 сантиметр.

1 аммах = 2 зерет = 6 тофах = 24 эцба

Сепильген шейлернинъ ольчюлери

Хомер (Лев 27.16) – бесе-белли, бу сёзнинъ башлангъыч манасы – бир эшекнинъ юкю; къарарнен 220 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир хомер – беш чувал.)

Летек (Хош 3.2) – бесе-белли, хомернинъ ярысы; къарарнен 110 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир летек – эки бучукъ чувал.)

Эфа (Чыкъ 16.36) – Тевраттаки сепильген шейлернинъ эсас ольчюси, къарарнен 20-22 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир эфа – бир буюк къопкъа, я да ярым чувал.)

Сеа (Баш 18.6) – эфанынъ учьте бир къысмы, къарарнен 7 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир сеа – бир буюк савут.)

Омер (Чыкъ 16.16, 36) – эфанынъ онда бир пайы, эки литрге тенъ кельген ольчю. (Бир омер – бир чанакъ.)

Къав (4 Пад 6.25) – къарарнен, эфанынъ йигирмиде бир пайы, бир литрге якъын кельген ольчю. (Бир къав – ярым чанакъ.)

1 хомер = 2 летек = 10 эфа = 30 сеа = 100 омер = 200 къав

Шингенлик ольчюлери

Кор (3 Пад 4.22) – эм шинген, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. Бир кор, къарарнен, бир хомерге (200-220 литрге) тенъ келе эди. (Бир кор – беш чувал, я да беш чапчакъ.)

Бат (3 Пад 7.26) – Тевраттаки шинген шейлернинъ эсас ольчюси. Ехезкель китабында 45.11 бат эфагъа тенъ келе. Бу ольчю, къарарнен, 20-22 литрге якъын эди. (Бир бат – бир буюк къопкъа.)

Хин (Чыкъ 29.40) – бесе-белли, батнынъ алтыда бир пайы, я да 3,7 литр. (Бир хин – эки чанакъ.)

Лог (Лев 14.10) – хиннинъ он экиде бир пайы, къарарнен 300 мл этрафында шинген шейлернинъ уфакъ ольчюси. (Бир лог – бир кучюк бардачыкъ.)

1 хомер = 1 кор = 10 эфа = 10 бат = 60 хин = 720 лог

Агъырлыкъ ольчюлери

Къадимий заманларда пара ёкъ эди, эсаплашкъанда исе ольчюге коре я алтын, я даа эксериетнен кумюш тёлей эдилер. Окъумагъа къолай олсун деп, буюк микъдарларны косьтермек ичюн, метрик системасынынъ эквивалентлерини къулланалар. Эсас кумюш акъчаны (шекельни) бельгилемек ичюн, терджимеде «кумюш» сёзю къулланыла. Сноскаларда къадимий метиннинъ догърудан-догъру сёзлери бериле.

Киккар (Чыкъ 38.25) ве шекель – Теврат заманларындаки Сурие ве Фелестинде олгъан эсас ольчюлер. Бир киккар – 30 килодан бираз зияде, бир шекель –10 граммдан бираз зияде эди. Чешит ерлерде там эквивалентлер бири-биринден фаркъ этмек мумкюн эди, шунынъ ичюн бир киккарда къач шекель олгъаныны догъру тайинлемек къыйындыр, умумий оларакъ 3 000 – 3 600. (Бир киккар – бир чувал; бир шекель – бир кумюш.)

Мане (3 Пад 10.17; Узеир 2.69) – орта бир ольчю, бесе-белли, Вавилондан келе, къарарнен 0,5-0,6 килограмм.

1 киккар = 60 мане = 3 000 шекель

Шекель гъает къыйметли мадделерни ольчегенде, даа да кучюк парчаларгъа болюне эди:

Бека (Баш 24.22) – ярым шекель.

Гера (Чыкъ 30.13) – шекельнинъ 1/20 къысмы.

1 шекель = 2 бека = 20 гера

Эски Васиет деври хронологиясы

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 2300 – 1050 с.)

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 1050 – 400 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Пейгъамберликлер | | Пейгъамберликлернинъ беджерилюви

Баш 18.18 Ибраимден улу ве кучьлю халкъ асыл оладжакътыр; Ибраим вастасынен ер юзюндеки бутюн халкълар эйилик тападжакълар.

Иса, Ибраимнинъ эвляды олып, бутюн халкъларгъа хайыр этеджек

Фаал 3.25 Сиз исе пейгъамберлернинъ эвлятларысынъыз ве Алла баба-деделеринъизге берген васиетнинъ мирасчыларысынъыз. Алла Ибраимге айткъанына коре, ер юзюндеки бутюн халкълар онынъ эвляды ичюн яхшылыкъ кореджеклер.

Микъа 5.2 Сен де, Вифлеем-Эфрата, Ехуданынъ баш шеэрлери арасында кичик олсанъ да, сенден Мен ичюн Исраильнинъ Башлыгъы чыкъаджакъ. Онынъ тамырлары заманларнынъ башындан, эбедийликтен келип чыкъа.

Исанынъ догъгъан ери

Мт 2.1 Иса Еудие виляетининъ Вифлеем шеэринде догъгъан сонъ, шаркътан Ерусалимге тылсымджы алимлер кельдилер. (Лк 2.4-7 бакъ.)

Еш 7.14 Мына, Рабби Озю сизге алямет береджек. Бакъынъыз, къыз юклю олып, огъул догъаджакъ, адыны Иммануэл къояджакълар.

Исанынъ къыздан догъулувы

Мт 1.18 Иса Месих бойле догъды: Онынъ анасы Мерьем Юсуфкъа нишанлы эди. Амма оларнынъ никяхларындан эвель Мерьемнинъ Мукъаддес Рухтан бала беклегени белли олды. (Лк 1.26-35 бакъ.)

Йрм 31.15 РАББИ бойле дей: – Рама шеэринде бир сес эшитиле, агълав ве аджджы къыямет! Балалары артындан Рахель агълай, тынчланмагъа истемей; онынъ балалары ёкъ энди!

Сабийлернинъ ольдюрилюви

Мт 2.16 Ирод исе, тылсымджы алимлер оны алдаткъанларыны корип, пек ачувланды ве, олардан билип алгъан вакъыткъа коре, Вифлеемде ве онынъ этрафында эки яшына етмеген эписи огълан балаларны ольдюрмек ичюн аскер ёллады. (Мт 2.18 бакъ.)

Еш 9.1-2 Кечкен заманда Зевулун ве Нафталий топрагъы ашаланды, амма келеджек заманда денъиз ёлу, Иорданнынъ башкъа тарафында яткъан мемлекет ве халкълар яшагъан Галилея шуретли оладжакъ. Къаранлыкъта юрген халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм кольгесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Исанынъ Галилеядаки хызмети

Мт 4.12-16 Иса Ягъянынъ апске алынгъаныны эшитип, Галилеягъа къайтып кельди. Назарет шеэринден кетип, Зевулун ве Нафталий топракъларында, Галилея голю янындаки Къафарнаум шеэринде ерлешти. Бойледже, Ешая пейгъамбернинъ сёзю эда олунды: Эй, Зевулун топрагъы ве Нафталий топрагъы, голь ёлунда, Иордан аркъасы! Чокъ миллетнинъ юрту Галилея! Къаранлыкъта яшагъан халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм саесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Текр 18.15 Алланъ олгъан РАББИ сизинъ аранъыздан, агъа-къардашларынъыздан, сизге манъа ошагъан бир Пейгъамберни асыл этеджек. Оны динъленъиз.

Бекленильген Пейгъамбер

Юх 6.14 Адамлар, Иса косьтерген бельгини корип: – Керчектен де, бу – дюньягъа келеяткъан Пейгъамбердир, – дедилер.

Еш 53.3 Адамлар Оны ашалады, Ондан башыны чевирди. Азап чеккен, чокъ хасталыкъ корьген акъай эди. Бизлер Ондан бетимизни чевире эдик, адамлар Оны ашалады, ве биз Оны адам ерине саймай эдик.

Иса еудийлернинъ тарафындан ред этильди

Юх 1.11 О, Озюнинъкилерине кельди, лякин Озюнинъкилери Оны къабул этмеди. (Юх 5.43; Лк 4.29; 17.25; 23.18 бакъ.)

Еш 11.2 Онынъ ичинде РАББИнинъ Руху олып, Онъа акъыл ве анълав, насиат, кучь ве бильги береджек ве Алладан къоркъмагъа огретеджек. (Збр 44.8; Збр 11.3-4 бакъ.)

Исанынъ икмети

Лк 2.52 Иса осе эди. Яшы арткъанынен, икмети де арта эди. Исагъа Алланынъ ве адамларнынъ хайыры да чокълаша эди. (Лк 4.18 бакъ.)

Зек 9.9 Эй, Сион къызы, чокъ къуван! Къуванчтан къычыр, эй, Ерусалим къызы! Мына, сенинъ падишанъ санъа келе! О, къабаатсыз. О, къуртарув бере. О, алчакъгонъюлли, эшек устюнде, эшек баласы устюнде отура! (Еш 62.11 бакъ.)

Исанынъ Ерусалимге тантаналы кириши

Юх 12.13-14 Пальма терегининъ пытакъларыны алып, Оны къаршыламагъа чыкътылар ве кучьлю сеслернен къычырып башладылар: – Аллагъа шукюр! Раббининъ Ады иле Келеяткъанны, Исраильнинъ Падишасыны шуретленъиз! Иса бир яш эшекни тапып, устюне минди. (Мт 21.1-11; Юх 12.12 бакъ.)

Збр 40.10 Мен ишангъан достум биле, отьмегимни ашап, манъа къаршы табаныны котерди.

Иса достунынъ тарафындан сатылды

Мк 14.10 Шу арада, Исаны сатмагъа истеп, он эки шегиртинден бириси Иуда Искариот баш руханийлернинъ алдына барды. (Мт 26.14; Мк 14.43-45 бакъ.)

Збр 26.12 Яланджы шаатлар манъа къаршы баш котерди, агъызларындан зулум чыкъа, лякин душманларымнынъ къолуна мени берме.

Исаны яланджы шаатлар къабаатладылар

Мт 26.59-61 Исагъа олюм джезасыны бермек ичюн, баш руханийлер ве бутюн Юксек Шура Онъа къаршы ялан шаатлыкъ къыдырсалар да, чокъ адам ялан шаатлыкъ этселер де, тапып оламадылар. Сонъунда эки шаат сёзге чыкъып, бойле дедилер: – Мына бу адам: «Мен Алланынъ Сарайыны йыкъып, учь куньде кене къурып олурым», – деди.

Еш 53.7 Оны эзиетледи, къыйнадылар, О исе агъзыны ачмады. Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер, къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби, О да агъзыны ачмады.

Иса Онъа къаршы айтылгъан къабаатлавларгъа джевап бермеди

Мт 26.62-63 Биринджи баш руханий еринден турып, Исагъа: – Сен не ичюн джевап къайтармайсынъ? Оларнынъ Санъа къаршы шаатларына не айтаджанъ? – деди. Иса индемеди. (Мт 27.12-14 бакъ.)

Еш 50.6 Мени ургъанларгъа аркъамны, сакъалымны алгъанларгъа янакъларымны ачтым. Ашаламакътан ве тюкюриктен бетимни къапатмадым.

Исаны котеклеп, устюне тюкюрдилер

Мк 14.65 Базылары Онъа къаршы тюкюре башладылар. Онынъ бетини къапатып, башына урдылар ве: – Пейгъамберлигинъни косьтер! – деп къычырдылар. Сонъ хызметчилер де Оны урмагъа башладылар. (Мк 15.17; Юх 19.1-3; 18.22 бакъ.)

Збр 68.5 Себепсиз мени кореджек козьлери олмагъанлар башымдаки сачлардан да чокъ олды. Манасыз манъа къаршы чыкъкъанлар, меним душманларым кучьке кирди. Мен ич бир шей алмагъан олсам да, къайтарып бермеге меджбур этелер.

Исадан себепсиз нефретлендилер

Юх 15.24-25 Эгер Мен оларнынъ арасында башкъалары асыл япып оламагъан ишлерни япмагъан олсам, оларда гуна олмаз эди. Энди исе ишлеримни корип, Мени де, Бабамны да кореджек козю олмады. Лякин себепсиз Мени кореджек козьлери къалмагъаны акъкъында Къанунында язылгъан сёзлер беджерильмек керек.

Еш 53.4-5 «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды». Бизлер исе, Оны Алла урды ве джезалады, деп тюшюндик. Амма О гуналарымыз ичюн яраланды, къабаатларымыз ичюн урулып къырылды. Бизде тынчлыкъ-аманлыкъ олсун деп, джеза Онынъ устюне тюшти, Онынъ яраларынен бизлер яхшы олдыкъ.

Иса Озюне башкъа адамларнынъ хасталыкъларыны алды

Мт 8.16-17 Акъшам устю Исанынъ алдына джин ургъан бир талай адамларны кетирдилер. Иса Озь сёзюнен арам рухларны къувып чыкъарды ве эписи хасталарны тедавийледи. Бойледже, Ешая пейгъамбер ярдымынен айтылгъан сёзлери беджерильди: «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды».

Еш 53.12 Шунынъ ичюн буюклернинъ арасында Онъа бир пай береджегим, кучьлю адамларнен гъаниметни болюшеджек. О, джаныны олюмге берди, джинаетчилернен бир сайылды, устюне чокъ адамларнынъ гуналарыны алды, джинаетчилер ичюн ялварды.

Исаны гуналыларнен берабер хачкъа мыхладылар

Мт 27.38 Исанен даа эки айдутны – бирисини онъ тарафында, экинджисини сол тарафында хачкъа мыхлап къойдылар.

Збр 21.17 Мына, копеклер мени сарып алды; ачувлы сюрю этрафымны сарды, олар къолларымны ве аякъларымны тештилер.

Исанынъ къолларыны ве аякъларыны тештилер

Юх 20.27 Сонъ Томагъа бакъып: – Пармагъынъны мында къой, Меним къолларыма бакъ. Къолунъны узат да, оны багърыма къой. Энди имансыз олма, иманлы ол! – деди. (Юх 19.37; 20.25-26 бакъ.)

Збр 21.7-9 Лякин мен акъай дегиль, къуртым мен; адамлар мени масхара эте, халкъ исе менден игрене. Мени корьген эр кес мени мыскъыллай, башларыны саллап, менден нефретленип, лаф этелер: «О, РАББИге ишанды! РАББИ оны сакъласын! РАББИ ондан разы олса, оны къуртарсын!»

Исаны масхара этип, акъаретледилер

Мт 27.39-40 Кечип кетеяткъанлар башларыны саллап, Исагъа куфюр сёзлер айта эдилер: – Эй, Сен, Алланынъ Сарайыны йыкъкъан ве учь кунь ичинде къургъан адам! Озюнъни къуртарса! Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, хачтан тюшсе! (Мт 27.41-44; Мк 15.29-32 бакъ.)

Зек 12.10 Давутнынъ союна ве Ерусалимде яшагъанларгъа исе мерамет ве ярдым рухуны ёллайджагъым. Олар Онъа, озьлери тешип ольдюрген инсангъа бакъаджакълар ве Онынъ ичюн, бирден-бир ольген огълу артындан агълагъанлар киби, агълайджакъ, ольген биринджи догъгъан балагъа киби янаджакъ.

Исанынъ багърыны тештилер

Юх 19.34 Лякин аскерлерден бири Исанынъ багърыны мызракънен тешти. Шу дакъкъасы Онынъ багърындан къан ве сув акъып чыкъты.

Збр 21.19 Урбаларымны озьара болелер, кийимлерим ичюн джереп чекелер.

Аскерлер джереп чекип, Исанынъ урбаларыны пайлаштырдылар

Мк 15.24 Бундан сонъ Исаны хачкъа мыхлап астылар ве, джереп чекип, ким не аладжакъ деп, Онынъ урбаларыны пайлаштырдылар. (Юх 19.24 бакъ.)

Збр 33.21 Кемиклерининъ ич бириси сынмасын деп, О, оларнынъ эписини сакълар. | Исанынъ кемиклерини сындырмадылар | Юх 19.33 Исанынъ янына барып, Онынъ энди ольгенини корьдилер ве балдырларыны сындырмадылар.

Еш 53.9 Оны яман адамларнен мезаргъа къоймагъа ниетлендилер, лякин зенгиннинъ янында джыйылгъан эди. О ич бир яман шейни япмады, агъзындан ялан чыкъмады.

Исаны зенгин адамнынъ къабринде джыйдылар

Мт 27.57-60 Акъшам Ариматея шеэринден олгъан Юсуф адлы бир зенгин адам кельди. О да Исанынъ шегирти эди. Пилатнынъ огюне барып, Исанынъ беденини сорады. Пилат беденни онъа берильмесини буюрды. Юсуф джесетни алып, темиз кетен безге сарды ве озюнинъ къаяда оюлгъан янъы къабринде дефн этти. Къабирнинъ агъзыны балабан бир ташнен къапатып, кетти.

Збр 15.10 Сен олюлер дюньясында джанымны ташлап кетмезсинъ, Озь азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ. (Мт 16.21 бакъ.)

Исанынъ тирилюви

Мт 28.9 Апансыздан оларнынъ къаршысына Исанынъ Озю чыкъып: – Мерабанъыз! – деди. Къадынлар Онынъ янына чапып бардылар ве аякъларыны къучакълап, теменна эттилер. (Лк 24.36-48 бакъ.)

Збр 67.19 Сен юксекликке котерильдинъ, эсирлерни эсирге алдынъ, инсанларнынъ ве исьянджыларнынъ бахшышларыны къабул эттинъ. РАББИ-Тааля анда яшасын!

Исанынъ кокке котерилюви

Лк 24.50-51 Иса шегиртлерини шеэрден тышарыгъа чыкъарып, Бетаниягъадже алып кельди. Анда эллерини котерип, оларгъа хайыр дувасыны окъуды. Дува окъугъанда, олардан узакълашып, кокке котерильди. (Фаал 1.9 бакъ.)

Хариталар

Хариталар

1. Хариталар
2. Къадимий Девир
3. Мысырдан Чыкъыш Ёлу
4. Фелестин Иса Месих Яшагъан Заманда
5. Ерусалим Иса Месих Яшагъан Заманда

6. Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих Яшагъан Заманда

7. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Биринджи Сефери

8. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Экинджи Сефери

9. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Учюнджи Сефери

10. Эльчи Павелнинъ Римге Сефери

Хариталар

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Къадимий девир

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Table of Contents

Мукъаддес Китап

Тарихий Китаплар

- 1 Падишалар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31

Алланынъ Адлары

Сёзлюк

Абдест
Ад
Азиз
Акъсакъал
Алланынъ Къозусы
Алланынъ Огълу
Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы)
Алланынъ Сарайы
Алланынъ Шурети
Алоэ
Альфа ве Омега
Алямет
Аманлыкъ (селямет)
Амин
Арес-тёпе
Афталар Байрамы
Ахирет куню
Аштан-сувдан вазгечюв
Байрамлар
Баш руханий
Бельги (алямет)
Берекет Байрамы
Беэльзебул
Биринджи Махсул Байрамы
Вавилон
Васиет
Васиет Сандыгъы
Васиетнинъ таш левалары
Галилея
Давут
Давутнынъ Огълу
Денъиз хавузы
Дженнет
Джеэннем
Дин къардашлары
Еудие
Еудий
Еудийлер
Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу)
Иблис
Ибраим
Иманлылар топлашувы
Император
Инджиль
Инсан Огълу
Инсафлыкъ
Ирод
Иса
Исраиль
Керувлар
Кинаели икяе
Кок Падишалыгъы
Корюшюв Чадыры
Къадимий арамий тили
Къадимий еудий тили
Къадимий юнан тили
Къандиль
Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат)
Къанун оджалары
Къокъулы шейлер. Алоэ
Къуванчлы Хабер
Къурбан ери
Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв
Къуртарыджы
Къуртулыш
Лепра хасталыгъы
Либан
Маясыз Пишкен Пите Байрамы
Мелеклер
Мелкиседек
Месих
Месихнинъ душманы
Месихчи
Мескен (Корюшюв Чадыры)
Мукъаддес (азиз)
Мукъаддес Рух
Мысыр
Мюр
Нух
Одев (одеме)
Одеме Куню
Олюлернинъ дюньясы
Он пайда бир пай
Пейгъамбер
Песах
Понтий Пилат
Пут
Раатлыкъ куню
Равви (Раввуни)
Рим
Руханийлер
Саддукийлер
Салым топлайыджы
Самарие
Саре
Синагога
Синай
Сион
Сувгъа батырылып чыкъув
Сулейманнынъ Эйваны
Теврат
Теклиф пителери ичюн стол
Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы)
Тёвбе этюв
Фериселер
Хайыр
Хач
Чалашлар Байрамы
Шейтан (Иблис, Беэльзебул)
Эбедий омюр
Эзов оту
Эльчи
Элял
Эски Васиет
Эфод
Юбилей йылы
Юксек Шура
Ягълав
Язы (Язылар)
Якъуп
Якъын адам
Янъы Васиет
Узунлыкъ ольчюлери
Сепильген шейлернинъ ольчюлери
Шингенлик ольчюлери
Агъырлыкъ ольчюлери
Эски Васиет деври хронологиясы
Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Хариталар

- Хариталар
- Къадимий девир
- Мысырдан чыкъыш ёлу
- Фелестин Иса Месих яшагъан заманда
- Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

- Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Римге сефери